9 Kasım 2010 Salı

AÇLIK OYUNLARI - SUZANNE COLLINS



Kitap: Açlık Oyunları
Yazar: Suzanne Collins
Yer: Palma D’oro
Sunucu: Ayşen
Katılımcılar: Aysun, Ayşe, Aycan, Bilgen, Billur, Gülda, Gülden, Peyman, Yonca,







SUZANNE COLLINS’in AÇLIK OYUNLARI ve GÜNÜMÜZ SURVİVOR YARIŞMALARI…

Kitabı tanıtmadan önce ifade etmek isterim ki; bu kitabın, kitap kulübümüz okuma listesine alınmasındaki düşüncem aslında bir hikâyenin, kurgunun kitaplar ya da yarışma programları fark etmiyor, nasıl defalarca (ve çok iyi ) satılabildiğine iyi bir örnek teşkil etmesi. Bu, aynen bu sene IMF ile anlaşacağımız hikâyesinin İMKB’de 11 kez fiyatlandırılması türünden bir öykü aslında… Her zaman alıcısını buluyor :))

Detaylar yazının ilerleyen bölümlerinde… Şimdiden İyi Okumalar…


AÇLIK OYUNLARI

Suzanne Collins

47 yaşında Connecticut’ta yaşayan Amerikalı televizyon programları senaristi ve roman yazarı Suzanne Collins fantezi, bilimkurgu, çocuk ve genç ergen romanları yazmaktadır.

Kariyeri:

Collins’in kariyeri 1991 yılında çocuk televizyon programları yazarlığı ile başladı. Nickelodeon için “Clarissa Explains It All”,”The Mystery Files of Shelby Woo”,”Little Bear” ve “Oswald” ı da içeren bir çok televizyon programı için çalıştı. Collins aynı zamanda Scholastic Entertainment yapımı “Clifford’s Puppy Days” de de baş yazardı. Bir yılbaşı spesiyali olan Santa Baby animasyonu ile Writers Guild of America ödülü adaylığı kazandı.

KidsWB’de “Generation O” için çalışırken çocuk kitapları yazarı James Proimos ile tanışmasının, kendisinin de çocuk kitapları yazmasına başlamasında büyük etkisi oldu.

”Alice Harikalar Diyarında” hikayesinde; “nasıl olur da biri, tavşan çukuru yerine bir bacadan düşüp de çay partisi haricinde bir şeylerle karşılaşabilir?” düşüncesi, yazarın, The New York Times en iyi satanlar listesine ilk kez giren The Underland Chronicles serisinin ilham kaynağı oldu.2003 ve 2007 yılları arasında Underland Serisine ait 5 kitap yazdı: Gregor the Overlander, Gregor and the Prophecy of Bane, Gregor and the Curse of the Warmbloods, Gregor and the Marks of Secret ve Gregor and the Code of Claw.

Bu süre zarfında Collins aynı zamanda Mike Lester tarafından resmedilen “When Charlie McButton Lost Power” kitabını da yazdı(2005). Yani 4 yılda 6 kitap…

Eylül 2008 de Scholastic Yayıncılık, Suzanne Collins’in yeni üçlü serisinin ilk kitabı olan “Açlık Oyunlarını” yayınladı.

Açlık Oyunlarında, kısmen Yunan Mitolojisindeki Theseus efsanesinden esinlenen yazarın bir diğer ilham kaynağı da ; aynı zamanda Hava Kuvvetlerinde çalışan ve Vietnam savaşında görev alan babasından dinledikleridir.

Savaşta, çok sevdiklerini kaybetmenin acısı, açlığın kaçınılmaz gerçekliği, gücün iktidar olma çabaları ve savaşın diğer etkileri, yazarın çocuk yaşlarda bu konulardaki farkındalığını arttırmıştır. Bütün bunlara ek olarak son zamanlarda yazarın kanalları zaplarken gördüğü televizyon programlarının da kitaba etkisi büyüktür.

Bu kitabı, yazarın 2009 da yayınlanan 2.kitabı “Ateşi Yakalamak” takip etti. Üçlü serinin son kitabı olan “Alaycı Kuş” 24 Ağustos 2010 da yayınlandı.

Henüz 14 ay olmuşken ilk iki Açlık Oyunları Kitapları sadece Kuzey Amerika’da 1.5 milyon kopya sattı. Açlık Oyunları The New York Times’ın en çok satanlar listesine 60 hafta aralıksız girdi. Açlık Oyunları 26 değişik dile çevrildi ve kitap hakları 38 ülkeye satıldı. Suzanne Collins, Time Magazini tarafından 2010 yılında dünyayı en çok etkileyen insanlar listesinde gösterildi.

Açlık Oyunları serisinde yazar Collins’e ilham veren Yunan Mitolojisinden Theseus’un hikâyesine dair bir gıdım bilgi.

EGE DENİZİ ADI ve THESEUS

Theseus; Kral Aigeus’la Kraliçe Aithra’nın oğludur. Theseus, yaşamındaki kahramanlıkları ve başarılarından dolayı denizler tanrısı Poseidon’un oğlu olarak da bilinir.

Kraliçe Aithra, Troyzen’de Theseus’a hamile kaldığı günlerde, Kral Aigeus sandalları ve kılıcını büyük bir kayanın altına saklar ve eşi Aithra’ya “Oğlum bu kayayı kaldıracak duruma gelene dek, ona kimin oğlu olduğunu söyleme” deyip, ülkesi Atina’ya döner.

Theseus, Troyzen’de dedesinin yanında kalır ve geçen yıllar boyunca güçlenip yüreklenir. Bir gün, tanrısal kahraman Herakles, Theseus’un dedesinin sarayına konuk olarak gelir. Herakles, sırtındaki aslan postunu yere atar. Herkes postu canlı bir aslana benzetip korkarak kaçar, sadece Theseus kılıcını çekerek aslan sandığı posta hücum eder. Postun canlı bir aslan olmadığını anlaşıldığında kahkahalarla gülünse de bu olay Tanrısal kahraman Herakles ve çevredekiler tarafından hayranlıkla izlenmiştir ve Theseus adından söz ettirmeye başlamıştır.

Theseus 16 yaşına geldiğinde annesi onu sandal ve kılıcın saklı olduğu kayanın yanına götürür. Theseus koca kayayı kaldırdığında babasına ait sandal ve kılıcı bularak Kral Aigeus’un oğlu olduğunu annesinden öğrenir. Böylelikle Atina’ya gitmeye karar veren Theseus, daha güvenli olmasına rağmen deniz yolculuğunu kabul etmeyip yol boyunca canavarlar ve çeşitli tehlikelerle mücadele ederek kara yolu ile Atina’ya ulaşır. Kral Aigeus o sıralar büyücü Media’nın etkisi altındadır. Bu yüzden Theseus babasına kim olduğunu açıklamaktan çekinir ama Media; Theseusun, kralın oğlu olduğunu anlar ve onu öldürmek için etine zehir katar.

Theseus kılıcını çıkarıp eti kesmek istediğinde Kral Aigeus kılıcını tanır ve Theseus’un oğlu olduğunu anlayınca eti yemesini engeller. Media saraydan kovulur ama Theseus için tehlikeler bitmemiştir, Kralın kardeşi olan Palas tahtı ele geçirmek için elli oğlunu Theseus’u öldürtmek için göndermesine rağmen Theseus hepsini birer birer öldürür. Ve günahlarından arınmak için bir yıl ülkesinden uzaklaşır. Ta ki her yıl ülkenin en gözde 7 kız ve erkeğinin Girit adası lâbirentinde yaşayan Minotaurus adlı öküz başlı canavara kurban edilmesi için Girit’e gönderildiğini duyana kadar.

Theseus Atina’ya giderek babasının aksi yöndeki ısrarlarına rağmen 7 erkek gençten biri olup canavarı öldürmek için Girit’e gitme iznini babasından alır. Babası Theseus’un bindiği gemiye siyah bir bayrak astırır ve oğluna; “sağ dönersen bayrağı beyaz bir bayrakla değiştir ki uzaktan göreyim” der.

Theseus ve 13 genç kara bayraklı gemileri ile o zamanki adı "Arkhipelagos" olan Ege’de süzülüp günlerce süren yolculuğun sonunda Girit’e varır. Girit’te, kurbanlık gençleri Kral Minos karşılar. Kral Minos’la, Kraliçe Pasife’nin biricik ve dünya güzeli kızları olan Ariadne ile Theseus göz göze gelir gelmez birbirlerine âşık olurlar. Bu kez de, Ariadne Theseus’u ölüm yolculuğundan döndürmeye çalışır. Ama Theseus’un kararı kesindir.

Bunun üzerine Ariadne, ona der ki:

" Labirente girip de sağ çıkmak olası bir durum değildir. Her şeyden önce Minotaurus denilen öküz başlı canavar hiç bir kurbanını sağ bırakmamıştır. Hem onu öldürsen bile, labirent öylesine karışıktır ki, geri çıkma yolunu bulmanın olanağı yoktur. İyisi mi, sana bir makara iplik vereceğim. İpliği sala sala ilerle, labirentin arap saçından beter dehlizlerinde... Minotaurus’u öldürmeyi başarabilirsen, saldığın ipliği izleyerek bulabilirsin çıkış yolunu."

Öyle de yapar Theseus. Ariadne’nin ipliğini yere salarak ilerler. Sonunda Minotauros’un bulunduğu bölmeye varır. Minos insan bedenli, boğa başlı azgın bir canavardır. Theseus, zorlu bir savaştan sonra Minotauros’u öldürür. Ariadne’nin ipliğini izleyerek, dolambaçlı, bin bir yanıltmalı yollar içinde çıkış yolunu bulur. Böylece Theseus, tanrısal sanatçı Fethiye’li Daidalos’un yaptığı lâbirente girip sağ çıkan ilk insan olur. Üstelik böylece, her yıl bu canavara on dört genç kurban edilmesi töresini de yıkmış olur.

Theseus, Prenses Ariadne’yi de gemisine alarak dönüş yoluna koyulur. Theseus zafer sarhoşluğu içinde ülkesine dönerken, gemisindeki kara bayrağı indirip, yerine ak bayrağı çekmeyi unutur. Kıyıdaki en yüksek burçtan oğlunun yolunu gözlemekte olan Kral Aigeus, kara bayrağı görür görmez oğlunun başına bir felaket geldiğini sanarak, kendisini burçtan denize atıp intihar eder.

Bu olaydan sonra bu denize “Aigeus’un denizi” dendi. Bu ad zamanla son ve en güzel biçimini buldu ve “Ege Denizi” oldu

Özel Hayatı

Suzanne Collins bir Hava Kuvvetleri subayının kızıdır. Kocası,2 çocuğu ve 2 kedisiyle Connecticut’ta yaşamaktadır. M.F.A. sını New York Üniversitesi Drama Yazarlığı bölümünden almıştır.

Yayınlanan Kitapları

The Underland Chronicles

1. Gregor the Overlander (2003)
2. Gregor and the Prophecy of Bane (2004)
3. Gregor and the Curse of the Warmbloods (2005)
4. Gregor and the Marks of Secret (2006)
5. Gregor and the Code of Claw (2007)

The Hunger Games trilogy

1. The Hunger Games (2008)
2. Catching Fire (2009)
3. Mockingjay (2010)

Diğer Kitapları

• Fire Proof: Shelby Woo #11 (1999)
• When Charlie McButton Lost Power (2005)

Film Uyarlamaları

Lions Gate Entertainment, Color Force yapımı olacak ve Nina Jacobson tarafından yönetilecek Açlık Oyunları’nın film uyarlamasının bütün dünya genelinde distribütörlük haklarını almıştır. Romanın film uyarlamasını Collins bilfiil kendisi yapacaktır. Filmin 2013 yazında çekileceği belirtilmiştir.

Ödüller

2010 - Georgia Peach Genç Okuyucular Kitap Ödülleri
• Publishers Weekly’nin Çocuk Kurgu Dalında Yılın En İyi Kitabı Ödülü
• Amerika Kütüphaneler Birliği En İyi 10 Kitap Ödülü
• ALA Kayda değer Çocuk Kitapları Ödülü
• 2008 CYBIL Ödülü—Fantezi ve Bilim Kurgu Dalı
• KIRKUS 2008 En İyi Genç Yetişkin Kitapları Serisi
• A Book List Editor's Choice, 2008
• NY Halk Kütüphanesi -Okumak ve Paylaşmak için 100 Başlık
• 2004 NAIBA Çocuk Romanları Ödülü


The Hunger Games –Açlık Oyunları

Konusu, belirlenmemiş gelecek bir zamanda geçen kitapta, bir zamanlar Kuzey Amerika olarak bilinen bir yerin yıkıntıları içerisinde Panem ulusu yaşamaktadır. Zengin ve güçlü Başkent Capitol'ün etrafında bir hat boyunca sıralanan fakir ve güçten yoksun bırakılmış 12 bölge bulunmaktadır. Capitol şiddetli ve acımasızdır. Bu 12 bölgenin her biri her yıl yapılan Açlık oyunlarına katılmak zorundadır.

Açlık Oyunları 74 yıl önce Capitol’e karşı gelen ve bunun sonucunda Capitol tarafından imha edilen 13.Bölgenin başına gelenleri anımsatmak amacıyla düzenlenmektedir. Kapitolun hazırladığı açık alanda düzenlenen ve kurallarının Kapitol oyun kurucuları tarafından yapıldığı yarışma için kura ile her bir bölgeden yaşları 12 ila 18 arasında değişen birer erkek ve birer kız çocuğu seçilip gönderilmektedir. Açlık oyunları TV'den canlı yayınlanan ve herkesin seyretmek zorunda olduğu, 23 çocuğun ölümü ve hayatta kalmayı başarabilen 1 çocuğun zaferiyle sonuçlanan bir ölüm oyunudur.

Açlık oyunları, çocukların bile Capitol’ün gücü karşısında değersiz oluşları yani Kapitol’ün tek hâkim güç oluşunun acımasız bir anlatım şeklidir. Kısaca Capitol’ün Açlık Oyunlarıyla verdiği mesaj; Bize karşı gelmeyin, aksi takdirde sizi öldürmekten daha kötüsünü yaparız, ÇOCUKLARINIZI ÖLDÜRÜRÜZ’dür.

Hikâyenin baş kahramanı on altı yaşındaki babasız Katniss Everdeen, annesi ve 12 yaşındaki kız kardeşi ile yaşamaktadır. Oyunlarda kurada çıkan kız kardeşi Primrose’ın yerine geçerek ölüm cezasını üzerine alır. Ancak Katniss daha önce de ölüme çok yaklaşmıştır ve bu kez kız kardeşi için ikinci kez hayatta kalma mücadelesi verecektir. Gerçekten ne anlama geldiğini bilmeden bir yarışmacı olmuştur. Eğer bu mücadeleyi kazanırsa hayatta kalma seçeneğini başlatmış olacaktır.

12.bölgeden kuradan çıkan erkek yarışmacı olan Peeta Mellark ise Katniss’in okuldan tanıdığı fırıncının oğludur. Peeta’nın Katniss’in ailesinin açlıktan ölmek üzere olduğu bir durumda ceza alacağını bile bile Katniss’e ekmek vermiş olması oyunlarda Katnis’in işini daha da zorlaştırır. Bir zamanlar hayatını kurtaran çocuğu, şimdi hayatta kalmak için öldürmek zorunda kalacaktır.

Karakterler

• Katniss Everdeen: Madenci olan babası bir maden kazasında öldükten sonra hayata küsen annesi ve o zamanlar daha çok ufak olan kardeşinin bütün sorumluluğunu üstlenmek zorunda kalan 16 yaşındaki Katniss, son olarak da kurada adı çıkan, hayatta her şeyden önemli olan küçük kardeşi Primrose’un yerini alarak Açlık Oyunlarına 12.Bölgeden katılan kız yarışmacıdır. Ailesini hayatta tutabilmek için 11 yaşından beri girilmesi yasak olan ormanda avcılık yapan ve tuttuklarını köylülerle takas yaparak ihtiyaçlarını gideren Katniss ok atma konusunda inanılmaz yeteneklidir ve bitkileri iyi tanır. Her anlamda en iyi arkadaşı olan Gale’in kurduğu tuzaklar ve Katniss’in okla vurduğu avlar şimdilik onları idare etmektedir.

• Peeta Mallark: 16 yaşında, sarı saçlı, mavi gözlüdür. Okuldan sonra fırıncı olan ailesine yardımcı olan Peeta hayatı boyunca hiç avlanmamış ve ailesine bakmak durumunda kalmamıştır.Bayat ekmeklerle olsalar da karınları doymaktadır. Fırıncıda çalışırken sürekli ağır ekmek sepetlerini kaldırdığı için güçlü kollara, pastaları süslediği için de iyi bir kamuflaj yeteneğine sahiptir. İki tane ağabeyi vardır. Dikkat çekici bir çocuk olmamakla beraber yaşına göre çok olgun, merhametli ve dürüsttür. Açlık oyunlarına seçilince, kimse onun yerine geçmeye gönüllü olmamıştır. Katniss'e aşıktır.Aşkını ilk defa Capitol'de açıklar.

• Gale Hawthorne: Gale, aynı Katniss gibi, siyah saçlara ve gri gözlere sahiptir. 18 yaşındadır. Avcılıkta, tuzak kurmakta, iz kaybettirmede en iyisidir. Babası Katniss'in babasıyla beraber maden kazasında ölünce, 3 erkek kardeşine ve annesine bakmak için avlanmak ve değiş tokuş yapmak zorunda kalmıştır. Zaman içinde Katniss'le iyi anlaşmaya başlar ve dost olurlar. Evlerine beraber yiyecek götürürler. Gale çok yakışıklıdır ve okuldaki tüm kızlar onun peşinden koşmaktadır. Ancak o da Katniss'e âşıktır. Katniss ise duygularından emin değildir.

• Primrose Prim Everdeen: Katniss'in kız kardeşidir. 12 yaşındadır. Sarı saçlara, mavi gözlere sahiptir. Çok merhametli ve duygusal olduğu için av konusunda ablasına yardımcı olamaz ama eczacı olan annesinden bitkiler konusunda çok şey öğrenmiştir ve hastaları tedavi konusunda annesine gerçek anlamda iyi bir yardımcıdır. Ablası Katniss’e düşkünlüğü ve sevgisi tartışılmaz olan Prim 12.Mıntıkadaki herkes tarafından da çok sevilmektedir. Lady isimli ablasının hediye ettiği bir keçisi ve çok çirkin olmasına rağmen Prim için hayata bağlayıcı özelliği olan Düğün Çiçeği adında bir kedisi vardır.

• Mr. Everdeen: Madencidir ve bir maden kazasında ölmüştür. Ok yapmakta ve bitkileri tanımakta çok başarılıdır ve bunların hepsini Katniss'e öğretmiştir.

• Mrs. Everdeen: Sarı saçlara, mavi gözlere sahiptir. Eczacıdır. Eşi öldükten sonra dünyayla ilişkilerini koparmış, yaşamak adına sadece nefes alıp verdiği bir dönem olmuştur. Kendisini ve kız kardeşini bu anlamda yaşarken terk ettiği için Katniss annesini hiçbir zaman affedemeyecektir. Kendini biraz daha toparladığı dönemlerde, bulundukları bölgede kimsenin parası doktorlara yetmediği için genelde hastaları Prim'le beraber o tedavi eder.

• Haymitch Abernathy: 12. Bölgeden açlık oyunlarını kazanan tek kişidir ve bu yüzden 12. bölgeden açlık oyunlarına katılan herkese istese de istemese de kazandığı seneden beri koçluk yapmaktadır. Katıldığı açlık oyunları sonrasında yaşadığı travmayı seneler boyunca şarap içerek hafifletmeye çalışan ve bu yüzden genellikle sarhoş dolaşan Haymitch aslında çok zeki ve duyarlı bir kişiliktir. Her Açlık Oyunlarına katılan yarışmacılar gibi Haymitch’ de de Açlık Oyunlarının izleri hiç silinmemiştir. Oyunlara bir çocuk göndermek istemediğinden hiç evlenmemeyi seçmiş olması, hala karanlıkta uyuyamaması bunlardan sadece birkaçıdır.

• Cinna: Katniss'in stilistidir. Açlık oyunlarının tüm kutlamalarında, açılışlarında Katniss'i hazırlar. Katniss onu çok sevmektedir ve kendisine yakın hissetmektedir.

Kitapta, Cinna’nın karakterinin önemi yazarın yaratıcılığını gözler önüne sermesi bakımından önemlidir. Açlık Oyunlarının kurgusu bir yana, kostümlerin tasarımları gerçekten zekice ve oldukça zevklidir. Özellikle, Açlık Oyunlarının başkanının emri üzerine Katnis’in maden ocaklarından geldiğinin ön plana çıkması amacıyla kömür temasının işlendiği bir elbise ile televizyonlara çıkması istendiğinde, Cinna’nın hazırladığı -yani Suzan Collins’in tasarladığı elbise,- Katnis’in kollarını yukarı kaldırmasıyla alevden küle dönüşen elbise, kitapta temalarla kostümlerin birebir örtüştüğü en güzel örneklerden biridir…

AÇLIK OYUNLARI VE SURVİVOR !!!

Yazımın başında açıkladığım sebebi biraz daha detaylandırmak gerekirse…

Survivor’un son programlarını izlemiş biri olarak gördüğüm benzerliklerden hemen aklıma gelen 5 tanesini aşağıda sıralıyorum ama eminim siz daha da fazlasını bulacaksınız.

1-Panem’de ödül olarak sponsorlara ederinin üzerinde pahalıya mal olan hediyeler gönderiliyor, Survivor’lar da SMS ler…

2-Panem’deki oyunlarda da en fazla benimsenen taktik, en başta “güçsüz” imajı yaratıp rakiplerin seni tehdit olarak görmemesi ve sana bulaşmaması. Son seyrettiğim Survivor’da yanılmıyorsam son 5’e kalan “Oğuzhan Abi” Bey’in de sırrı buydu…

3-Panem’de en iyi görünen haraç daha çok sponsorun ilgisini çekiyor ve güzel hediyeler topluyor.(Bu çok da iyi bilinen bir durum olduğu için saç, makyaj, kostüm,ne gerekiyorsa yapılıyor) Survivor’larda da durum çok farklı değil.Yarışmanın en güzel kadınları ile en yakışıklı erkeklerinin fan clubları oluyor. Buket Uzuner’in söylediği gibi “bu dünya güzel kızlarla, yakışıklı erkekler üzerine kurulu” teorisi korkarım bu oyunlarda da geçerliliğini koruyor.

4-Aşk teması her zaman iyi prim yapıyor, özellikle platonik olanlar programa-kitaba ilgiyi arttırıyor.

5-Kitap’ta Katniss ve Peeta haricindeki son yarışmacı Cato’nun canavarlar tarafından alt edilişinden sonra bir türlü ölmek bilmemesi ve saatlerce inleyip, yalvarması, izleyicileri ekran başına kilitliyor. Tıpkı Survivor’da da aynı karelerin tekrar tekrar gösterilip bir türlü neticeye varılamaması gibi…

AÇLIK OYUNLARINDAN SONRA BEREKET KUTULARI…

Son olarak Kitapla ilgili bir anı olarak canım arkadaşlarım için hazırladığım ahşap kutulara bereket kutuları adını verdim ve diledim ki;

İstediğimiz kadar dağıtalım, pisletelim, pislenelim ama her zaman yıkanacak suyumuz ve yanında SABUNUMUZ olsun… Ne demişler suya sabuna dokunmadan temizlik olmaz…

KURUTULMUŞ MEYVELERİ, yiyecek başka şeyimiz olmadığı için değil, cildimize, sağlığımıza iyi geldiği, güzelliğimize güzellik kattığı için yiyelim… (bunu yazarken çok eğlendiğimi itiraf etmeliyim)

Yaşadığımız her günden, Katniss’in SICAK ÇİKOLATA’yı ilk kez tadışından aldığı keyfi alarak yaşayalım…

Her zaman yiyecek EKMEĞİMİZ, hatta mümkünse üzerine sürecek SARELLE’ miz olsun…

Karanlıkta hiç kalmayalım, MUM’ları sadece romantizmi tavan yaptırmak için yakalım…

Her zaman bize KURABİYE verecek ve bizim KURABİYEMİZİ vereceğimiz dostlarımız olsun…
KALPLERİMİZ her zaman Peeta’nın Katniss’e duyduğu türden aşkla dolu olsun ve tabii ki karşılıklı olsun:)


Şimdi biraz ciddiyet… Konumuza devam:


Bilim kurgu (veya bilimkurgu) yakın ya da uzak gelecek ile ilgili hikâyelerin bugün mümkün olmayan bilim ve teknoloji unsurlarını kullanarak oluşturulmasıdır. Bilim kurgu bazen geçmişi de kurgulayabilir. Bilim kurgu kitap, sanat eserleri, televizyon, film, bilgisayar oyunları, tiyatro eserleri ve diğer kitle iletişim araçlarında bulunabilir. Yapısal ve pazarlama bağlamında bilimkurgu güncel gerçeklik içinde bulunmayacak kurgusal öğeler içeren yaratıcı çalışmaları tanımlamak için kullanılabilir. Bu tanımlama fantastik, korku ve ilgili türleri de içerir.

Bilim kurgu eserlerinin fantastik eserlerden farkı hikâye kapsamındaki kurgusal öğelerin çoklukla doğa kanunları üzerine yapılmış bilimsel önermeler ya da ispatlar dâhilinde olası olmasıdır (yine de hikâyedeki bazı öğeler hala tamamen yaratıcı kurgulardan ibarettir). Böylesi farklılıkların sonuçlarını keşfetmek bilimkurgunun, onu "fikirlerin edebiyatı yapan geleneksel amacıdır. Bilim kurgu çoklukla, bilinen gerçekliğe aykırı kurgulamalar içindeki alternatif olasılıklar hakkında eğlendirici ve rasyonel olarak yazmak üzerine kuruludur.

Bu kurgulamalar:
• Gelecek, alternatif zaman dilimleri, ya da bilinen tarih ve arkeolojik kayıtlarla çelişen geçmiş zaman kurgulamaları.
• Dış uzay, diğer dünyalar, ya da uzaylılar içeren kurgulamalardır.
• Bilinen doğa yasalarına aykırı teknoloji ve bilimsel kurallar içeren hikâyeler
Zamanda yolculuk ya da psiyonik, nanoteknoloji gibi yeni teknolojiler, ışık hızı üzerinde seyahat, robotlar, ya da yeni politik ya da sosyal sistemler (örnek: bir distopya) gibi yeni bilimsel kuralların keşfi ya da uygulanmasını içeren hikâyeler olabilir.

Bilim kurgu çok çeşitli alt türleri ve temaları içerdiğinden tanımını yapmak zordur.
Yazar ve editör Damon Knight "bilimkurgu söylediğimiz zaman gösterdiğimiz şeydir demiştir. Yazar Mark C. Glassy tarafından yapılan bir tanımlama bilimkurgu tanımını pornografiye benzetir:"onun ne olduğunu bilmezsiniz ama onu görünce tanırsınız. Vladimir Nabokov eğer tanımlamalarımızı çok dikkatli yaparsak William Shakespeare'in The Tempest adlı oyununun bilimkurgu olarak kabul edilmesi gerektiğini söylemiştir.

Bilim kurgu yazarı Robert A. Heinlein'e göre bilimkurgunun kısa ve kullanışlı bir tanımı: "gelecekteki olası olaylar hakkında, tamamen, gerçek dünya, geçmiş ve gelecek ile ilgili yeterli bilgiye, doğa ve bilimsel yöntemin tam olarak anlaşılmasına dayalı gerçekçi kurgular”dır. Rod Serling'in tanımı şöyledir: "Fantastik imkânsız'ın olası yapılmasıdır. Bilim kurgu ise olanaksız'ın mümkün kılınmasıdır. Lester Del Rey ise şöyle yazar: " Sadık bir hayranı bile bilimkurgunun ne olduğunu açıklamakta zorlanır, tam ve tatminkâr bir açıklamasının olmaması ise bilimkurgunun kolayca tanımlanabilecek sınırlarının olmamasındandır.

Forrest J. Ackerman 1954 yılında ilk olarak "sci-fi" (kısaltma: science fiction) terimini kullanmıştır. Bilim kurgu popüler kültüre girdikçe bu alanda aktif olan yazarlar ve bilimkurgu hayranları bu terimi düşük bütçeli, düşük teknolojili ve kalitesiz filmlerle özdeşleştirmişlerdir.

1970’lerde Terry Carr ve Damon Knight gibi bilimkurgu eleştirmenleri "sci-fi" terimini çalıntı ve kalitesiz çalışmaları gerçek bilimkurgu eserlerinden ayırt etmek için kullanıyorlardı.1978 civarında Susan Wood ve diğerleri terimin İngilizcedeki telaffuzundan esinlenerek skiffy kelimesini türettiler. Peter Nicholls bilimkurgu yazar ve okurları arasındaki yaygın tercihin "SF" (ya da "sf") kısaltmasını kullanmak olduğunu yazar. David Langford'un aylık fanzini Ansible'da, "Diğerlerinin Bizi Gördüğü Gibi..." adında, bilimkurgu türü dışındaki insanların bilimkurguyu aşağılamak için kullandıkları sayısız "sci-fi" örneklerini sunan düzenli bir köşe vardır.

Tarihçe

İlk bilimkurgu eserleri olarak 2. yy'da Lucian'ın True History’si,1001 Gece Masalları’ndaki bazı hikayeler, 10.yy'da The Tale of the Bamboo Cutter, 13yy'da Ibn al-Nafis 'in Theologus Autodidactus’u,Cyrano de Bergerac'ın Voyage de la Terre à la Lune 'u ve 17. yy'da Des états de la Lune et du Soleil görülmesine rağmen dünyayı kurgu ve hikâyecilik vasıtasıyla anlama konusunda bilimkurgunun öncelleri mitolojiye dayanır. Akıl çağı ve modern bilimin gelişmesini takiben Voltaire 'in Micromégas 'ı, Jonathan Swift 'in Gulliver'in Seyahatleri ve Kepler 'in Somnium 'u ilk gerçek bilimkurgu örneklerindendir. Somnium Carl Sagan ve Isaac Asimov tarafından ilk bilimkurgu hikâyesi olarak gösterilir. Aya yapılan bir yolculuğu ve oradan dünyanın hareketinin nasıl göründüğünü anlatır.

18. yy'da roman'ın bir edebiyat türü olarak gelişmesini takiben, 19. yy başlarında Mary Shelley 'in kitapları Frankenstein ve The Last Man bilimkurgu roman formunun tanımlanmasına yardımcı olmuştur, ardından Edgar Allan Poe aya seyahat ile ilgili bir hikâye yazmıştır. 19. yy boyunca daha başka örnekler de ortaya çıkmıştır. Elektrik, telgraf ve yeni ulaşım teknolojilerinin doğuşuyla birlikte Jules Verne ve H. G. Wells gibi yazarlar bilimkurgu camiasında yaygın kabul gören yeni bir tür yaratmıştır. Bu tür 19. yy sonlarında Britanya'da "bilimsel macera" olarak adlandırılır. Edwin Abbott 'un 1884 te yayınladığı Flatland: A Romance of Many Dimensions gibi örneklerle bu tür çeşitlendi. "Bilimsel macera" terimi 20. yy başlarına kadar Olaf Stapledon gibi yazarlarca kullanılmaya devam etti.




Isaac Asimov

20. yy başlarında ortaya çıkan ucuz bilimkurgu dergileri çoğunluğu Amerikalı olan ve Amazing Stories dergisinin kurucusu Hugo Gernsback ten etkilenen yeni bir yazar kuşağının doğmasına yardım etti. 1930'ların sonlarında John W. Campbell'in Astounding Science Fiction dergisinin editörlüğüne gelmesiyle birlikte New York City'de Futurians adıyla anılan, içlerinde Isaac Asimov, Damon Knight, Donald A. Wollheim, Frederik Pohl, James Blish, Judith Merril gibi isimlerin de bulunduğu büyük bir yazar kitlesi oluştu.Bu dönemin diğer tanınmış yazarları Robert A. Heinlein, Arthur C. Clarke, A. E. van Vogt ve Stanislaw Lem dir.Campbell'in Astounding 'in başında bulunduğu dönem bilimkurgu'nun altın çağı olarak kabul edilir. Bu dönemin karakteristik özelliği bilimsel başarılar ve gelişmeyi öven katı bilimkurgu hikâyeleridir. Bu dönem savaş sonrası teknolojik ilerlemelere kadar sürmüştür, sonrasında Pohl'ün yönetimindeki Galaxy gibi dergiler ve yeni bir yazarlar kuşağı Campbell tarzının dışında eserler vermeye başladılar.

1950'lerde Beat kuşağı içinde William S. Burroughs gibi kurgusal yazarlar bulunuyordu. 1960'lar ve 1970'lerin başında Frank Herbert, Samuel R. Delany, Roger Zelazny, Harlan Ellison gibi yazarlar yeni eğilimler, fikirler ve yazı stilleri keşfettiler, bu sırada çoğunluğu Britanyalı bir grup yazar da New Wave olarak adlandırılıyordu.1970'lerde Larry Niven ve Poul Anderson gibi yazarlar katı bilimkurguyu yeniden tanımlamaya başladılar. Ursula K. Le Guin ve diğerleri de sosyal bilimkurgu tarzına öncülük ettiler.

1980'lerde William Gibson gibi cyberpunk yazarları geleneksel optimizm'den ayrılıp geleneksel bilimkurgu'nun ilerlemesini desteklediler. Star Wars bilimsel doğruluktan daha fazla hikâye ve karakterlere odaklanarak uzay operası tarzına yeni bir ilgi oluşmasına yardımcı oldu. C. J. Cherryh'nin uzaylılar ve komplike bilimsel mücadeleler üzerine detaylı araştırmaları belirli bir yazar gubunu etkiledi. Çevresel sorunlar, küresel ağ ve genişleyen bilgi evreninin etkileri, biyoteknoloji ve nanoteknoloji ile ilgili sorular, Soğuk Savaş'ın ardından kıtlık sonrası toplumlarına oluşan ilgi gibi konular 1990'larda ortaya çıkmış temalardandır; Neal Stephenson'un The Diamond Age adlı eseri bu konuları kapsamlı olarak inceler. Lois McMaster Bujold'un Vorkosigan romanları karakter odaklı hikâyeleri yeniden ön plana çıkardı. Star Trek: The Next Generation adlı televizyon dizisi, içlerinde en çok tutulanı Babylon 5 olan bir bilimkurgu dizileri furyası başlattı. Hızlı teknolojik ilerlemenin yarattığı kaygılar ilk kez Vernor Vinge'in romanı Marooned in Realtime ile popüler olan teknolojik yalnızlık kavramı etrafında şekillendi ve diğer yazarlarca da kullanıldı.

Yeni fikirler

Bilimkurgu bir yandan gelişmeyi ve gelecekteki teknolojileri eleştirirken, bir yandan da yeni fikirler ve yeni teknolojiler oluşturur. Bu konu bilimsel çevrelerden ziyade edebi ve sosyolojik olarak tartışılmıştır. Sinema ve medya kuramcısı Vivian Sobchack bilimkurgu filmi ile teknolojik hayal gücü arasındaki diyalogu dikkatle gözden geçirir. Teknoloji sanatçıların kurgusal konuları betimlemesine etki etmez ancak kurgusal dünya hayal gücünü genişleterek bilime katkıda bulunur.

Bilimkurgu'nun ilk yıllarında Arthur C. Clarke gibi yazarlarla daha yaygın olmakla birlikte, Michael Crichton gibi yeni yazarlar hâlihazırda olanaksız olan teknolojileri gerçeklenmeye çok yaklaştıracak yollar bulabilmektedir. Nanoteknoloji alanında bu, Ottawa Üniversitesi profesörü José Lopez'in "Bridging the Gaps: Science Fiction in Nanotechnology" adlı makalesinde belgelenmiştir. Lopez, kurgusal evrenlerin teorik önermeleriyle bilimsel nanoteknoloji operasyonlarını ilişkilendirmiştir.

Alt türler

Yazarlar ve film yapımcıları geniş bir fikirler yelpazesinde eserler verirler ancak pazarlamacılar ve sanat eleştirmenleri bu edebi ve görsel çalışmaları farklı kategorilere ya da türler ve alt-türlere ayırmak eğilimindedirler. Bazı çalışmalar birden fazla tanımlanmış türe tekabül ettiğinden, diğerleri tanımlanmış türlerin dışında ya da arasında kalabildiğinden, ayrıca pazarlamacıların tür tanımlamaları ile edebi eleştirmenlerinki arasında ciddi farklılıklar olmasından ötürü, bu işlem pek kolay olmamaktadır.

Katı bilimkurgu

Katı bilimkurgu(İngilizce: Hard "SF")' nun karakteristik özellikleri, fizik, astrofizik, kimya gibi ölçülebilir bilimlerin eksiksiz detaylarına sıkı biçimde bağlı olması ya da daha ileri teknolojilerin olası kıldığı evrenleri titizlikle betimlemesidir. Gelecek üzerine yapılmış doğru öngörülerin pek çoğu katı bilimkurgu alt-türünden gelmekle birlikte çok sayıda yanlış öngörü de ortaya çıkmıştır. Örneğin Arthur C. Clarke, sabit yörüngeli iletişim uydularını doğrulukla öngörmesine rağmen "ay kraterlerindeki derin aytozu katmanları" öngörüsünde yanılmıştır. Gregory Benford, Geoffrey A. Landis gibi bazı katı bilimkurgu yazarları aynı zamanda birer bilim insanıdırlar. Rudy Rucker ve Vernor Vinge ise yazarlığın yanı sıra matematikçidirler. Hal Clement, Larry Niven, Robert J. Sawyer ve Stephen Baxter bu alt-türün diğer kayda değer yazarlarıdır.

Sosyal bilimkurgu

"Sosyal bilimkurgu" terimi psikoloji, ekonomi, politik bilimler, sosyoloji, antropoloji gibi sosyal bilimleri esas alan çalışmaları tanımlamak için kullanılabilir. Bu alandaki kayda değer yazarlar arasında Ursula K. Le Guin ve Philip K. Dick sayılabilir. Terim öncelikli olarak karakterler ve duygular üzerine odaklanan hikâyeleri tanımlar. SFWA Büyük Ustası Ray Bradbury bu sanatın tanınmış bir üstadıdır. Bazı yazarlar katı bilimkurgu ve sosyal bilimkurgu arasındaki sınırı bulanıklaştırmışlardır. Ütopya ve distopya hikâyeleri sosyal bilimkurgunun dallarıdır; The Handmaid's Tale, BinDokuzyüzSeksenDört ve Brave New World gibi hikâyeler sosyal bilimkurgu örnekleri arasındadır. Gulliver'in Seyahatleri gibi fantastik ortamlarda geçen hicivsel romanlar yaratıcı kurgulamalar olarak kabul edilebilir.

Cyberpunk

Cyberpunk türü 1980'lerin başında ortaya çıkmıştır; "sibernetik"(İngilizce: cybernetics) ve "punk" kelimelerinin bileşimidir ve ilk olarak yazar Bruce Bethke'nin Amazing Science Fiction Stories dergisinin Kasım 1983 sayısında yayınlanan "Cyberpunk" adlı kısa öyküsüyle keşfedilmiştir. Daha sonra William Gibson'ın siber uzayı tanımladığına inanılan kitabı Neuromancer ile rafine edilmiştir. Zaman dilimi genellikle yakın gelecektir ve ortam da genellikle distopyandır. Cyberpunk'ın yaygın temaları içinde bilgi teknolojilerindeki gelişmeler, özellikle İnternet (ya da siber uzay) ve şirketlerin devletlerden daha etkin olduğu demokrasi ötesi toplumsal kontrol sistemleri sayılabilir. Nihilizm, post-modernizm ve kara film teknikleri yaygın olarak kullanılır ve lider karakterler memnuniyetsiz ya da isyankâr anti-kahramanlar olabilir. Bu türün kayda değer yazarları William Gibson, Bruce Sterling, Alfred Bester ve Pat Cadigan'dır. James O'Ehley 1982 yapımı Blade Runner filmini görsel cyberpunk türüne kesin bir örnek olarak gösterir.

Zamanda yolculuk

Zamanda yolculuk hikâyelerinin öncellerini 18. ve 19. yy'larda görebiliriz. Bu alt-tür H. G. Wells'in Zaman Makinası romanıyla popüler olmuştur. Bu türdeki hikâyeler büyükbaba paradoksu gibi mantıksal sorunlar yüzünden oldukça komplikedir. Zamanda yolculuk, romanlarda ve gerek genel temalı televizyon dizilerinin içinde tek bölüm olarak (örnek: Uzay Yolu dizisi "Sonsuzluğun Kıyısındaki Şehir" bölümü), gerekse ayrı yapım olarak (örnek:The Flipside of Dominick Hide) oldukça yaygın olarak kullanılan bir konudur.

Alternatif tarih

Alternatif tarih hikâyeleri tarihsel olayların farklı biçimde gerçekleşmesi önermesi üzerine kuruludur. Bu hikâyeler geçmişi değiştirmek için zaman yolculuğunu kullanabilir, ya da basitçe bizimkinden farklı tarihe sahip bir evren kurabilir. Türün klasikleri arasında Ward Moore'un Amerikan İç Savaşını Güneylilerin kazandığı Bring the Jubilee si, II. Dünya Savaşını Almanya ve Japonya'nın kazandığı Philip K. Dick'in The Man in the High Castle ı sayılabilir. Adını Murray Leinster'in erken dönem hikâyesi Sidewise in Time dan alan Sidewise Alternatif Tarih Ödülü bu alt-türün en iyilerini belirler. Harry Turtledove bu alt-türün en önde gelen yazarlarındandır ve kendisinden sıklıkla "alternatif tarihin ustası" olarak bahsedilir.

Askeri bilimkurgu

Askeri bilimkurgu ulusal, gezegenler arası, ya da evrenler arası silahlı güçlerin çatışması üzerine kurulur; öncelikli karakterler genellikle askerlerdir. Hikâyeler askeri teknoloji ile ilgili detaylar, prosedürler, törenler ve askeri tarih içerir; askeri hikâyeler tarihsel çatışmalarla paralellik ihtiva edebilir. Gordon Dickson'un Dorsai romanları ve Heinlein'in Yıldızgemisi Askerleri erken dönem örnekleridir. Joe Haldeman'ın The Forever War adlı eseri erken yazarların II. Dünya Savaşı dönemi hikâyelerine Vietnam Savaşı dönemi ile verdiği eleştirel bir cevaptır. Önde gelen askeri bilimkurgu yazarları David Drake, David Weber ve S. M. Stirling'dir. Baen Books yayınevi askeri bilimkurgu yazarlarını yetiştirmesiyle tanınır.

İnsanüstü varlıklar

İnsanüstü varlıklarla ilgili hikâyeler normalin dışında kabiliyetleri olan canlıların ortaya çıkmasını konu alır. Bu durum Olaf Stapledon'un Odd John adlı romanında olduğu gibi doğal nedenlerden, ya da A.E. Van Vogt'un romanı Slan da olduğu gibi kasıtlı denemelerle ortaya çıkabilir. Bu hikâyeler genellikle bu varlıkların yaşadığı yabancılaşma ve toplumun bu varlıklara olan tepkisine odaklıdır. Bu alt-tür gerçek yaşamda insan çoğaltılması konusunun tartışılmasında rol oynamıştır.

Dünyanın Sonu

Mahşer kurgusu nükleer savaş, salgın hastalıklar ya da diğer afetler sonucunda uygarlığın sonunun gelmesini ya da afetler sonrası dünyanın durumunu konu alır. George R. Stewart'ın Earth Abides ve Pat Frank'ın Alas, Babylon romanları türün tipik örnekleridir. Mahşer kurgusu genelde afetin oluşu ve hemen sonrasıyla ilgilenirken mahşer sonrası kurgulamalar Cormac McCarthy'nin Yol undaki gibi yakın dönemi ya da Russell Hoban'ın Riddley Walker romanında olduğu gibi afetin oluşundan yüzyıllar sonrasını anlatabilir.

Uzay operası

Uzay operası kısmen ya da tamamen uzayda geçen ve güçlü (bazen de hayali) teknoloji ve kabiliyetlere sahip rakipler arasındaki çatışmayı da içeren romantik hikâyeler, çoklukla melodramatik maceralardır. Uzay operasının en önemli özelliği ortam, karakterler, savaşlar, güçler ve temaların çok büyük ölçekli olma eğilimidir. Bu hikâyeler tipik olarak Homer'ci geleneği takip ederler:" küçük bir maceracı grup, kendi güçleriyle kıyaslanamayacak büyüklükteki savaşçı güçlere karşı mücadele verir". Alastair Reynolds'un Revelation Space serisi ve çok popüler olan Star Wars üçlemeleri bu türün örnekleridir.

Uzay Westerni

Uzay westerni ABD'li western hikâyelerini fütüristik uzay arka planında sunmasıyla aslında Uzay Operası'nın bir alt türü olarak değerlendirilebilir. Bu hikâyeler tipik olarak yeni kolonize edilmiş ve Amerikan Vahşi Batısında olduğu gibi ekonomik gelişme ve kanunsuzluğun hüküm sürdüğü zeminlerde kurulu öncü yerleşimleri konu alır. Joss Whedon'un Firefly TV serisi ve devam filmi Serenity bu türün örnekleridir.

Diğer alt türler

• Feminist bilimkurgu - Feminist bilimkurgu, toplumun erkek için oluşturduğu roller, kadın ile erkeğin siyasi ve kişisel güçleri arasındaki rol değişimleri gibi sorular ortaya atar. En kayda değer bazı feminist bilimkurgu çalışmaları cinsiyet farklarının olmadığı ütopik toplumlar, ya da erkek egemenliğinin had safhada olduğu distopyalar kurgulayarak bu temaları işlemiştir.

• New Wave - New Wave terimi hem form hem de içerik olarak yüksek derecede deneyselliğe ve dayanan, ince bir zevk ve özbilinçle yazınsal ya da sanatsal duyarlılığı olan bilimkurgu çalışmalarını tanımlamak için kullanılmaktadır.

• Steampunk buhar gücünün hala yaygın olarak kullanıldığı, 19. yy ya da sıklıkla Viktorya Dönemi İngilteresinde geçen fakat H. G. Wells ve Jules Verne in çalışmalarında olduğu gibi kurgusal teknolojiler ya da bilgisayarın erken dönemde icadı gibi gerçek teknolojik yenilikler de içeren bir kurgulama türüdür.

Bilim kurgu bir sanat türü olarak çok daha önceleri var olduğu halde, adına kavuşması için 50'li yıllarda bu şekilde adlandırmasını beklemiştir.

İlgili türler:

Teorik kurgu, fantastik edebiyat ve korku

Teorik kurgu, bilimkurgu, fantastik, alternatif tarih(herhangi bir bilimsel ya da fütüristük öğe içermeyebilir) ve hatta Jorge Luis Borges ve John Barth'ın eserlerinde olduğu gibi fantastik öğeler içeren yazınsal eserleri de içine alan geniş bir alandır. Bazı editörler büyülü gerçekçiliği de teorik kurgu türüne katarlar.

Fantastik Edebiyat:

Fantastik edebiyat bilimkurgu ile yakından ilişkilidir. Pek çok yazar her iki türde de eserler vermiştir, hatta Anne McCaffrey ve Marion Zimmer Bradley gibi yazarların iki türün ortasına denk düşen eserleri de vardır. Yazarların kurduğu profesyonel organizasyonun adı "Science Fiction and Fantasy Writers of America" (SFWA), yani "Amerikan Bilimkurgu ve Fantastik Edebiyat Yazarları Birliği"'dir.

Bilimkurgu kongreleri fantastik edebiyat konularını düzenli olarak gündemlerine alırlar. J. K. Rowling gibi fantastik edebiyat yazarları bilimkurgu alanındaki en büyük ödül Hugo Ödülüne layık görülmüştür. Bazı çalışmalar alt-türler arasında kesin sınırlar çizmenin ne kadar zor olduğunu göstermesine rağmen yazarlar ve okuyucular çoğunlukla fantastik edebiyat ve bilimkurguyu birbirinden ayırırlar. Genel anlamda bilimkurgu bir gün gerçekleşme olasılığı olan şeyleri anlatırken fantastik edebiyat özünde olanaksız olan şeylerden bahseder. Büyü ve mitoloji fantastik edebiyatın popüler konularıdır. Bazı öyküler aslında bilimkurgu türünde olmasına rağmen fantastik öğeler içerir. Bilimsel fantezi terimi zaman zaman bu tür çalışmaları anlatmak için kullanılır.

Korku Edebiyatı

Korku edebiyatı doğa dışı ve doğaüstü üzerine kuruludur. Amacı okuyucuyu zaman zaman şiddet tasvirleri kullanarak rahatsız etmek ya da korkutmaktır. Tarihsel olarak olağandışı edebiyat olarak ta bilinmektedir. Korku edebiyatı resmen bilimkurgu'nun bir dalı olmamakla birlikte pek çok korku eseri bilimkurgu öğesi içerir. Mary Shelley'in Frankenstein romanı, canavarın yaratılması bilim-kurgusal bir temelde olduğundan, tam anlamıyla ilk bilimkurgu çalışması olarak tanınır. Edgar Allan Poe'nun çalışmaları da bilimkurgu ve korku türlerinin tanımlanmasına yardımcı olmuştur. Günümüzde korku edebiyatı korku filmlerinin en popüler kategorilerindendir.

Gizemci Edebiyat

Bilim kurgu baskın temadır, ancak güncel gerçekliğe dayanır. Orta edebiyat türü sayılabilir. Tom Clancy veya Michael Crichton'un romanları gibi pek çok korku eseri ya da James Bond filmleri bu türe dâhil edilebilir. Kurt Vonnegut, Philip K. Dick, Stanisław Lem gibi yazarların modernist çalışmaları güncel gerçekliğe kurgusal ya da varoluşçu yaklaşımlarıyla bilimkurgu ve gizemcilik arasındaki sınırdadırlar. Robert J. Sawyer'a göre "Bilim kurgu ve gizemcilik arasında büyük bir uzlaşma vardır. İkisi de bulmaca çözmeyi teşvik eder ve akla yatkın hikâyeler gerektirirler." Isaac Asimov, Walter Mosley ve diğer yazarlar bilimkurgu eserlerinde gizemci öğelere yer vermiş ya da tam tersine gizemci eserlerinde bilimkurgu öğelerine yer vermiştir.

Süperkahraman Edebiyatı

Süperkahraman edebiyat türünün karakteristik özelliği, normalin çok üzerinde yetenek ve güçleri olan varlıkların isteyerek ya da zorunluluktan dolayı bir ülke ya da evrendeki insanlara doğal ya da süper-güçlü tehditlerin bertaraf edilmesinde yardım etmeleridir. Pekçok süperkahraman karakteri isteyerek ya da kazara kendilerini ileri teknolojiler, yabancı dünyalar, zamanda ya da boyutlar arasında yolculuk gibi öğeler içeren bilimkurgusal ya da gerçek olayların içinde bulurlar, fakat bilimsel akla yatkınlık oranı gerçek bilimkurguya göre düşüktür. Bu türün yazarları arasında Stan Lee (Örümcek Adam, Fantastik Dörtlü, X-Men ve Hulk'un yaratıcılarından); Marvel Comics için Blade i ve DC Comics için The New Teen Titans 'ı yaratan Marv Wolfman, Uzay Yolu, Smallville TV serisi Örümcek Adam ve X-Men romanlarıyla Dean Wesley Smith ve Supermen in yazarları Roger Stern ve Elliot S. Maggin sayılabilir.

Camia ve Hayran Toplulukları

Bilim kurgu hayranlarının oluşturduğu topluluk bir edebiyat ve fikir camiasıdır. Yeni fikirlerin toplumun geniş kitlelerine yayılmadan önce ortaya çıkıp geliştiği bir kültür ortamıdır. Bu camianın üyeleri bilimkurgu fanları olarak bilinir. Bu kitle birbirleriyle bilimkurgu kongreleri ve kulüpleri, yazılı ve sanal fanzin ler, internet siteleri, adres listeleri ya da diğer vasıtalarla sürekli olarak temas halindedirler.

Bilim kurgu hayranları topluluğu Amazing Stories dergisindeki Mektuplar köşesinden ortaya çıkmıştır. Kısa süre içinde bilimkurgu hayranları birbirlerine mektuplar yazmaya, fanzin olarak bilinmeye başlanan gayri resmi yayınlarda görüşlerini paylaşmaya başladılar. Düzenli irtibat kurulduktan sonra bilimkurgu fanları birbirleriyle tanışmak istediler ve yerel kulüpler kuruldu. 1930'larda ilk bilimkurgu kongresi geniş bir bölgedeki bilimkurgu fanlarını bir araya getirdi. Internet ortaya çıkıp daha geniş kitleler arasında iletişim kurulana dek kongreler, kulüpler ve fanzinler bilimkurgu hayranlarının yoğunluklu aktivite türleri olarak kaldı.

Ödüller

Bilimkurgu dünyasının en saygı duyulan ödülleri Dünya Bilim Kurgu Cemiyeti' nin dağıttığı Hugo Ödülü ve SFWA'nın dağıttığı Nebula Ödülü’dür. Bilimkurgu sinemasının kayda değer bir ödülü ise Saturn Ödülü dür. Her yıl Bilim Kurgu, Fantazi ve Korku Filmleri Akademisi tarafından dağıtılır.

Kanada'daki Aurora Ödülü gibi ulusal ödüller, Orycon'da dağıtılan ve Kuzey Batı Pasifik'ten gelen çalışmalara verilen Endeavour Ödülü gibi bölgesel ödüller Chesley Ödülü gibi özel ilgi alanlarının ya da alt-türlerin değerlendirildiği ödüller de vardır. Lotus Ödülü gibi, dergilerin yaptığı okuyucu oylamaları sonucunda dağıtılan ödüller de mevcuttur.

Kongreler, kulüpler ve organizasyonlar:


Pamela Dean reading Minicon da

Dünyanın çeşitli şehirlerinde düzenli olarak yerel, bölgesel, ulusal ya da uluslararası katılımlı bilimkurgu kongreleri gerçekleştirilir. Genel ilgi alanlı kongrelerde bilimkurgu'nun tüm konuları işlenirken diğer kongreler ise medya hayranlığı, filking, vs., gibi özel ilgi alanlarına odaklıdır. Medyaya yönelik pek çok aktivite ticari sponsorlar tarafından organize edilmekle birlikte kongrelerin çoğu kar amacı gütmeyen organizasyonların gönüllü çalışmaları ile gerçekleştirilir. Kongre aktiviteleri "program" olarak adlandırılır. Bunlar paneller, okuma ve imza seansları, maskeli balolar ve diğer etkinlikler olabilir. Kongre boyunca sürekli olarak gerçekleştirilen satış stantları, sanat gösterileri, ikram ve ağırlama salonları gibi aktiviteler programın parçası değildir.

Kongreler ödül törenlerine ev sahipliği de yapabilir, örneğin Hugo Ödülü her yıl Worldcon kongresinde sahibini bulur. Bilimkurgu kulüpleri, yıl boyunca bilimkurgu fanları için çeşitli aktiviteler düzenlerler. Bunlar devam eden bilimkurgu kongreleri ile bağlantılı ya da düzenli kulüp toplantıları şeklinde olabilir. Pekçok grup kütüphanelerde, üniversitelerde, halk merkezlerinde, pub ve restoranlarda ya da üyelerin evlerinde toplanırlar. New England Bilim Kurgu Derneği ve Los Angeles Bilim ve Fantezi Cemiyeti gibi köklü grupların toplantılar ve kongre malzemeleri ile araştırma materyallerini depolamak için kullandıkları kulüp binaları vardır.

Amerikan Bilimkurgu ve Fantastik Edebiyat Yazarları Birliği (SFWA), 1965 yılında Damon Knight tarafından profesyonel bilimkurgu yazarları camiasına hizmet için kar amacı gütmeyen bir organizasyon olarak kurulmuştur. Hayran topluluğu media fandom, Society for Creative Anachronism,gamer(ya da gaming), filker(ya da filking) ve furry fandom gibi ilgili grupların doğuşuna yardımcı olmuştur.

Fanzinler ve internet ortamındaki fan kulüpleri

İlk bilimkurgu fanzini "The Comet" 1930 yılında yayınlandı. Fanzin basım teknikleri yıllar geçtikçe hektograf, mimograf ve ditto makinesinden modern fotokopi ye dönüştü. Üyelik potansiyeli modern basım tekniklerinin kullanılması için çoğunlukla yeterli olmamaktadır. Modern fanzinler bilgisayar yazıcısı çıktısı olarak basılmakta, yerel fotokopi merkezlerinde çoğaltılmakta ya da sadece e-mail ile gönderilmektedir. Günümüzde en iyi bilinen fanzin David Langford tarafından yayımlanan pekçok Hugo ödülü almış Ansible’dır.

Diğer ödüllü fanzinler arasında File 770, Mimosa, ve Plokta sayılabilir. Fanzinler için yazan Brad W. Foster, Teddy Harvia and Joe Mayhew gibi yazarlar bu alanda öne çıkmışlardır. Hugo ödüllerinin içinde de "En iyi Fanzin yazarı" adında bir kategori vardır. En eski sanal fan kulübü SF Lovers ilk başta bir adres listesine text olarak düzenli gönderilmeye başlamıştır. 1980'lerde Usenet grupları sanal fan zincirini büyük oranda genişletti. 1990'larda Küresel Internet ağının gelişmesi bilimkurgu fanlarının sayısını dünya çapında binlerden milyonlara çıkardı. Bu konuda binlerce web sitesi kuruldu. Bunların çoğu küçük ve dar kapsamlı olmakla birlikte SF Site gibi bazı siteler geniş bir içeriğe sahiptir.

Fan edebiyatı

"Fan edebiyatı" terimi bilimkurgu hayranları tarafından yaratılan, kar amacı olmayan, kitap, film ya da televizyon serileri için Kullanılır. Terimin modern anlamı 1970'lerden önceki "bilimkurgu fanatiklerinin fanzin'lerde yayımlanan öyküleri" anlamı ile karıştırılmamalıdır. Walt Willis'in Goon hikâyeleri bu türe bir örnektir. Son yıllarda bilimkurgusal evrenlerin işbirliğiyle oluşturulmasını teşvik eden Orion's Arm, Galaxiki gibi siteler ortaya çıkmıştır. Zaman zaman bilimkurgu eserlerinin telif hakkı sahipleri bilimkurgu fanlarına yaptıkları işe son vermeleri için avukatları aracılığıyla yasal uyarılar göndermişlerdir.

Bilim kurgu araştırmaları

Bilimkurgu araştırmaları, bilimkurgu eserleri, filmler ve yeni medya türleri üzerine yapılan kritik değerlendirmeler, yorumlar, tartışmalar, fan kulüpleri ve fan edebiyatını kapsar. Bilimkurgu araştırmacıları bilimkurguyu ve bilimkurgunun bilim, teknoloji, politika ve kültür ile ilişkilerini kapsamlı bir araştırma konusu olarak alırlar. Bilimkurgu araştırmalarının tarihi 20. yy başlarına dayanmasına rağmen Extrapolation (1959), Foundation - The International Review of Science Fiction (1972), Science-Fiction Studies (1973) gibi akademik yayınlar ve 1970'lerde kurulan Bilim Kurgu Araştırmaları Birliği, Bilim Kurgu Vakfı gibi kurumlar sayesinde ayrı bir disiplin olarak tanımlanmıştır.

1970'lerde bu alan bilimkurgu akademisyenleri ile bağlantılı pekçok yeni dergi, organizasyon ve konferans ve Liverpool ile Kansas üniversitelerinin açtığı akademik bilimkurgu programlarıyla ciddi oranda büyümüştür.

Ulusal Bilim Vakfı, "Toplumsal Eğilimler ve Toplumsal Algılama" ve "Bilim Kurgu ve Düzmece Bilim" konulu araştırmalar yapmıştır. Bu araştırmalar sonunda varılan bazı sonuçlar şunlardır: "Bilimkurguya olan ilgi insanların bilim konusundaki düşünce ve yaklaşımlarını etkileyebilir... Bir araştırma sonucuna göre bilimkurgu romanlarını tercih etmekle uzay programını desteklemek arasında güçlü bir ilişki vardır... Aynı araştırma sonuçlarına göre bilimkurgu eserleri okuyan öğrenciler diğer öğrencilere göre dünya dışı varlıklar ile temas kurulmasını daha olası ve istenen bir şey olarak görmektedirler (Bainbridge 1982)".

Dünya'da bilimkurgu Tür ve camia olarak çoğunlukla ABD ve Birleşik krallıkta gelişmiş olmasına rağmen bilimkurgu dünya çapında bir olgudur. Bilimkurgu'yu belirli ülkeler ve İngilizce harici dillerde de geliştirme amaçlı organizasyonlar, ülke, dil ya da türe özgü ödüller gibi oldukça yaygındır.


Sovyet pulu, bilimkurgu konulu 1967 serisinden bir örnek.
Avrupa

Almanya ve Avusturya

Tanınmış Alman bilimkurgu yazarları arasında The Carpet Makers ve Eine Billion Dollar kitapları büyük başarı kazanmış olan beş kez Kurd-Laßwitz-Ödülü sahibi Andreas Eschbach, The Swarm adlı kitabında bilimsel korku ve bilimkurgu ögelerini bir mahşer senaryosu ile birleştiren Frank Schätzing sayılabilir. Die Zeit a göre Alman dilinde yazan en önde gelen yazar Avusturyalı Herbert W. Franke'dir.
Alman dilinde yayınlanan tanınmış kitap serisi Perry Rhodan 1961 yılında çıkmıştır. Bugüne kadar satılan bir milyarın üzerinde kopya ile dünyanın en başarılı bilimkurgu kitap serilerindendir.

Türkiye

Çizgi roman alanında, Yalçın Didman'ın Eksi Seksen isimli kitapla başlattığı Ayılı Adam serisi, post-apokaliptik bilim-kurgunun Türkiye'deki en belirgin örneğidir.

Uğur Uludağ'ın yazdığı Üçüncü Türden Yakın İlişkiler, Türkiye'nin ilk bilim-kurgu tiyatro oyunudur. Aynı isimli oyunun devamı olan "Üçüncü Türden yakın İlişkiler 2" ise, dünya tiyatrosunda - sequal anlamdaki ilk devam oyunudur. Her iki oyun da Espri Standartları Enstitüsü Kurumu tarafından 2001-2004 seneleri arasında oynanmıştır. Serinin ilk oyunu Türkiye'de 130.000 kişi tarafından izlenmiştir. Daha sonraları yazar, her iki oyunu birleştirip genişletmek suretiyle aynı isimli bir roman da çıkarmıştır.

Okyanusya-Avustralya:

David G. Hartwell'in belirttiği üzere Avustralya bilimkurgusu pek çok yönden Avustralyalı olmamasına rağmen, bilimkurgu, fantastik ve korku edebiyatı alanlarında uluslararası platformda eserler veren çok sayıda Avustralyalı yazar vardır. Bu durum Avustralya iç pazarının küçük nedeniyle dış satışların çoğu Avustralya kökenli yazar için önemli olmasıyla açıklanabilir.


Yazında bilim kurgu Edebiyatta bilim kurgu türünün tanınmış isimlerinden bazıları şunlardır:

• Jules Verne
• Karel Čapek
• Arthur C. Clarke
• Isaac Asimov
• Frank Herbert
• H.G. Wells
• Yevgeni İvanoviç Zamyatin (Zemyetkin)
• Stanislaw Lem
• Philip K. Dick
• Ursula K. Le Guin
• J. G. Ballard
• Samuel Delany
• Jack Vance
• David Brin
• Thomas Disch
• Robert Sheckley
• Harry Harrison
• John Brunner
• Alexei Panshin
• Poul Anderson
• Robert A. Heinlein
• Kurt Vonnegut Jr.
• Frederik Pohl
• Roger Zelazny
• Bernard Werber
• Brian W. Aldiss
• C. M. Kornbluth
• Eric Frank Russell
• Larry Niven
• Douglas Adams
• Joanna Russ
• Robert Silverberg
• Uğur Uludağ

Sinemada bilim kurgu

Bilim kurgu filmleri listesi
• Yıldız Geçidi
• Metropolis
• Solaris
• İz Sürücü (Stalker)
• 2001 Bir Uzay Efsanesi
• Blade Runner
• Yıldız Savaşları
• Dune
• Maymunlar Cehennemi
• Matrix
• Küp
• Uzay Yolu
• E.T.
• Üçüncü Türden Yakınlaşmalar
• Terminatör, Terminatör 2: Kıyamet Günü & Terminatör 3: Makinelerin Yükselişi
• Kurtuluş Günü (film)
• Yaratık & Yaratık 2
• Dünyalar Savaşı
• Yıldız Gemisi Savaşçıları
• Dünyayı Kurtaran Adam
• Logan's Run
• Otomatik Portakal (film)
• Superman: The Movie
• Çılgın Max
• Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut (film)
• Yaratık (film)
• 1984
• Geleceğe Dönüş
• Jurassic Park
• Twelve Monkeys
• The Fifth Element
• Matrix
• Star Wars Episode I: The Phantom Menace
• X-Men
• Spider-Man
• Eternal Sunshine of the Spotless Mind
• I, Robot (film)
• The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (film)
• Transformers
•

Hindiba Çiçeği

Kitapta kahramanın ismi olarak karşımıza çıkan Katniss ya da diğer adıyla Hindiba çiçeği hakkında özet bir bilgi vermek gerekirse;

Hindiba, Nisan ve Mayıs aylarında çayır çimenliklerde rastlanan, sarıçiçekli, çok yıllık, süt taşıyan küçük bitkilerdir. Yapraklar rozet halinde tabanda toplanmış olup, kenarları derin loblu ve dişlidir. Hindibabanın en önemli iki özelliği, safra kesesi ve karaciğer rahatsızlıklarında çok etkili oluşudur. Günde yenilen 5-6 çiçek sapının, kronik karaciğer iltihaplarında hızlı bir iyileşme sağladığı bilinmektedir. Şeker hastalıkları, deri kaşıntıları, egzamalar üzerinde de etkili olduğu söylenmektedir… Ayrıca mide sıvılarını düzene sokması, midede birikmiş maddeleri temizlemesi, safra kesesi taşlarını sökmesi de bitkinin bilinen diğer faydaları arasındadır.

Kitapta Katniss’in oyunlar esnasında ve dışarıda, annesinin bütün 12.Mıntıka halkına şifa dağıtmak için kullandığı ve yüzyıllardır bütün kültürlerde de önemli yeri olan şifalı bitkilerden birkaçı ile Açlık Oyunlarını noktalıyorum…

Her mıntıka için bir bitki/gıda : ))

1. Kereviz: Kereviz dişlerimizi iki yolla korur. Kereviz extra çiğnememizi gerektiren bir yiyecektir bu da ekstradan tükürük salgılamamıza ki bu da çürüklere neden olan bakterileri etkisiz kılmamıza yarar sağlar. Buna ilaveten lifli ya da sert yapıda ki doğal yiyecekler dişetlerine masaj yapar ve diş aralarını temizler.

2. Peynir: Peynir dişleriniz için birden çok yarar sağlar. İlk olarak ağzınızın PH dengesini ayarlamaya yardımcı olur. Aynı zamanda çürüklere karşı koruyup, yeni çürükler olmasını engeller.

3. Yeşil Çay: Yeşil çayda bulunan katesin maddesi ağızdaki bakterilerin yok olmasına yardımcı olurken aynı zamanda kansere karşıda etkili oluyor Dolayısıyla ağız kanserlerine karşıda etkili bir maddedir. Bu madde aynı zamanda kötü ağız kokusuna neden olan bakterileri de ağızdan uzaklaştırmaya yardımcı olur.

4. Kivi: Vitamin C eksikliği dişetlerinizi hassaslaştırabilir, bakterilere karşı daha dirençsizleştirebilir. Bu durumda da periodontal rahatsızlığa yakalanabilirsiniz. Bu durumla karşılamamak için yeterince C vitamini almalısınız ve bunun içinde kiviyi seçebilirsiniz çünkü kivi diğer meyvelere göre daha fazla vitamin C içerir.

5. Maydanoz: Ağız kokusuna neden olan yiyecekleri tükettikten sonra biraz maydanoz çiğnemek hoş bir ağız kokusuna sahip olmanıza yardımcı olacaktır. Bu sayede ise kötü ağız kokusu maydanoz sayesinde hoş bir kokuya dönüşür.

6. Çilek: Çilek dişlere ve dişetlerine iyi gelir. Aynı zamanda diş taşlarından doğal yöntemle kurtulmanın formülünü taşımaktadır. İçinde bulunan çeşitli asitler diş diplerinde biriken taşları eritir. Diş taşlarının oluşumunu engeller.

7. Kuru Yemişler: Kuru yemişler ve çekirdekler dişi kaplayarak bakterilere karşı koruyucu bir tabaka oluşturan doğal yağlar içerirler. Bu yağlar diş minesinin güçlenmesine yardımcı olarak çürümelere karşı daha dayanıklı olmasını sağlar ve çekirdekleri de kalsiyum içerir.

8. Elma: Elmanın kabukla yenilmesinin bir yandan dişlerin kuvvetlenmesini sağlarken bir yandan da içerisindeki maddelerle dişleri temizlediğini aktaran Kazandı, “Elma, havuç gibi meyveleri ısırarak yenilmesini tavsiye ederim” diye ekledi.

9.Abanoz Ağacı: Abanoz, ağacı kaynatılır, elde edilen, su ile gözler pansuman yapılırsa gözlere kuvvet verir, ağacı yakılırsa güzel bir buhar elde edilir.
Abanoz ağacının tozları kaynatılır, elde edilen bu mayiden alınarak bal ile şerbet yapılır içilirse böbrek ve mesanedeki kumları döker, idrarı söktürür.

10.Baldıran: Baldıran kaynatılır, çay gibi içilmeye devam edilirse göğüs ve akciğerde biriken kan, safra ve balgam çıkarır, İdrarı söktürür, böbrek ve mesanedeki kumları eritir. Baldıran göğüs ağrısına, nefes darlığına, öksürüğe karşı çok faydalıdır.

11.Çam Ağacı: Kabukları, sirke ile kaynatılır, gargara yapılırsa diş ağrısını keser; balgamı söker. Yaprakları ezilerek yara üzerine konursa iyileştirir. Kabukları toz yapılır, yaralarda kullanılır.

* Yaprakları ve kabukları kaynatılır, içilirse karaciğer ağrısına karşı faydalıdır. Tohumları müzmin öksürüğü keser.

12.Defne: Defne muhterem bir ağaçtır. Tohumları, balla macun yapılır, kaşık kaşık yenirse her çeşit baş ağrısını kökünden keser. Nefes darlığını, müzmin öksürüğü, karın ağrısını, kuluncu romatizmayı giderir.

Ayşen

3 Kasım 2010 Çarşamba

Gastroloft Project

Ka geçtiğimiz aylardan birinde bir gece epey içmiş bir şekilde eve geldi. Çok keyifli görünüyordu ve elime bir kartvizit tutuşturdu. “İşte sunumunu yapacağın yeri buldum” dedi. O gece ofislerinin İnsan Kaynakları bölümünün organize ettiği sadece 7-8 kişinin katılımı ile gerçekleşen bir kaynaşma yemeğine gitmişti.




Ka, evinden gerekmedikçe çıkmayı sevmeyen biri iken, işi gereği çok farklı restoranları ve mekânları sürekli geziyor ve bu da öncelikle yeni bir yer denemeyi seven biri olarak bana ve Umurbey Şarapları’nın satış grafiğini izlemek içinse Yonç’a yarıyor. Ka, başladı anlatmaya:

“Gülda burayı çok seveceksin. Bilhassa Aylin Hanım’a bayılacaksın. Yemekler çok lezzetli, manzara muhteşem. Mekân tam sizin sunuma göre, sadece size ait olacak ve sakın görüp hayran kalacağın küçük kediyi –adı o gecenin sonunda Pepsi olmuş- kaçırıp, eve getirme lütfen...”



Böylece, Ka her zamanki gibi beni çok büyük bir sıkıntıdan kurtarmış oldu. Epeydir sunumumu nerede yapacağıma dair telaş içinde idim. –Ve için için Ka’ya güveniyordum açıkçası.-



Aylin Hanım’ı aradım ve kendisi ile randevulaştıktan sonra Billur ile Asmalımescit’te Hamson Apartmanı No:19 D:19’un yolunu tuttuk. Aylin Hanım bizi baştan uyardı: “Hamson Apartmanını görünce hemen ilk kapıdan girip onca merdiveni çıkmayın sakın. Sonra tekrar inip, onca merdiveni çıkmak zor olabilir” diye. Telefonda ne demek istediğini tam anlamamış olsam da apartmanın kapısına geldiğimizde yerine oturdu.

Burası çok eski/güzel zamanlarda yapılmış bir site idi. Bir dış kapı hemen girişte bir kapı, ancak birkaç merdiven inince bir avlu ve karşısında başka bir apartman daha… Asmalımescit’in sıkışıklığında böyle büyüleyici bir mekânla karşılaşmak beni çok şaşırttı ve doğru apartmana girmiş olsak da altı kat merdiveni çıkmak beni epey yordu. Merdiven boşluklarındaki heykellere bakmak –evet bazı insanların yaşadıkları yerlerin merdivenlerinde nişlerin içinde heykeller var- çok büyük bir keyif olsa da o kadar öksürürken tek düşündüğüm hâlâ varamamış olduğumuzdu.

Ve bizi orada çok güzel bir kadın ve çok güzel üç kedi karşıladı. Sohbetimiz devam ederken mekânın diğer ortağı Kaan geldi ve bu görüşmenin sonucunda işinin bu kadar ehli, yaptıkları işi ve yaşamı böyle seven insanlarla uzun süredir tanışmamış olduğumu fark ettim. Bir yandan kendisine yuva aranan Pepsi’yi nasıl eve sokabileceğimi tasarlarken, bir yandan da şaşkınlık/hayranlıkla Kaan ve Aylin’e bakakaldım.



Aylin Yazıcıoğlu, Boğaziçi ve Cambridge Üniversitelerinde sosyoloji eğitimi almış. 2005 yılında akademiden ayrılıp “içindeki ses”i dinleyerek Fransız mutfak tekniklerini öğrenmek üzere Paris Cordon Bleu'ye başvurmuş. Pasta-çikolata konusunda uzmanlaşıp Chocolatier Jean-Charles Rochoux'da 18 ay çalıştıktan sonra Kaan Sakarya ile beraber "Chef at Home" adlı VIP Catering şirketini kurmuş.



Kaan Sakarya ise Galatasaray Lisesi ve Galatasaray Üniversitesi İletişim Fakültesi'ni bitirmiş. Alâmetifarika’da üç yıl reklamcılık yaptıktan sonra kariyer tamamen değiştirmeye karar vermiş ve sıfırdan aşçı olarak çalışmaya başlamış. Paris'e yerleşip, Ecole Ferrandi'de Fransız mutfağı üstüne eğitimini tamamlamış. Arpège, Taillevent, Maison Blanche gibi Michelin yıldızlı restoranlarda çalışarak gastronomik mutfak deneyimini arttırmış ve ülkeye geri dönmüş.



Kaan aynı zamanda Chef at Home'un alt markası “Gastroloft Project'” in yaratıcısı...

Gastroloft Project:

Kaan ve Aylin, merdivenle ulaşması güç bu mekânda (aslında terasında) -bizim gittiğimiz gün hava kapalı olduğu için içeriye alındık ve sanırım tüm kış içeride devam edecek ama- çok enteresan bir mutfak deneyimi sunuyorlar. Şirketler ya da gruplar için hazırladıkları özel gün menülerini bir tarafa bırakırsak; Kaan ve Aylin zaman zaman bir menü hazırlıyorlar ve bunu facebook gruplarından duyuruyorlar ve eğer siz de bu deneyimi yaşamak istiyorsanız rezervasyon yaptırıp gidiyorsunuz. O kocaman masanın çevresinde birlikte gittiğiniz arkadaşlarınız ve o gün tanışacağınız diğer kişiler ile midenizi, gözlerinizi Kaan ve Aylin’in zevkli seçimlerine bırakıyorsunuz. Ve her bir yemek ile yemeğe uyumlu bir başka şarabı tadıyorsunuz.

Açıkçası ben bu deneyimi daha yaşama şansına erişemedim. Ancak bilhassa Vedat Milor’a bakarsak, o bu deneyimden oldukça memnun kalmış.

Ben, onlara elimde Sahilde Kafka’da yenen yemeklerin listesini götürdüm. Kaan ilk başta mesafeli yaklaşsa ve tam bir şef edası ile aslında böyle belirlenmiş menüler yerine kendi yaratıcığı ile çalışmak istediğini açıkça ifade etse bile “Yılan Balığı”nı duyunca abartmıyorum gözleri parladı. Böyle çalışmak istemediklerini tekrar belirtip, beni kırmayarak kabul ettiler. Ve sonuç olarak; Aylin ve Kaan Sahilde Kafka kitabında bahsi geçen yemekleri inceleyip, muhteşem bir menü ortaya çıkardılar:



Bizim kitap kulübü üyeleri tüm gece Umurbey Şarapları’nın yeni Rose’sini içti. Bense kaldığım yerden bira içmeye devam ettim. -Aslında hep birlikte Kaan ve Aylin'in ritmini bozmuş olduk.- Kaan tam bir şef! Yemeklerinin yenmesini ve yorum yapılmasını istiyor. Bense hem sunum yapmanın heyecanı ile hem de içki içerken yemek yiyememem gerekçesi ile yemeklerin sadece tatlarına bakabildim. Ve her seferinde de Kaan’ın onaylamaz bakışları ile karşılaştım. Kaan’a hak vermemek mümkün değil aslında. Ben de -benim de onların kadar önemli bir yerlerden olmasa da şef sertifikam var ve yemek yapmaya, özellikle yemeğe arkadaşlarımın gelmesine bayılıyorum- yemek yaptığım zaman; herkes yesin ve fikrini söylesin istiyorum.-

Gecenin bir anında Kaan ve Aylin’in çok güzel bir ekip olduklarına tekrar emin oldum. Aylin benim hayran olacağım kadınlardan biri. Son derece mesafeli ama bir o kadar da sıcak, çok bilgili ama tamamen köşelerinden arınmış. Çok becerikli ve kültürlü ama bunu gözünüze hiç sokmuyor. Elleri çok sihirli ama sözcükleri başka bir ritimden tam içinize işliyor. Sizi hiç üzmüyor ama bunu yaparken de duruşundan zerre taviz vermiyor.









İşte kısacası ben Aylin’in kişiliğine ve Kaan’ın yaşama bakışına hayran kaldım. Çok uzun süredir kimse beni bu kadar şaşırtmamıştı. Aylin ve Kaan; gece için tekrar teşekkürler…


Bazı Notlar:

1. Ka, Gastroloft’da gayet makul içmiş aslında. Asıl onu bu hale getiren çıkışta Asmalımescit’te açıkta satılan shot tekilalar olmuş. Kendisi, onların gayet içilebilir ve makul fiyatlı oldukları yönünde ısrarlı, ben içmem. Yanımda içmek isteyen olursa da sanırım itiraz ederim. Ya kör olursak, ya içine tecavüz ilacı konulmuşsa, ya bayılırsak şeklinde türlü obsesyonlar yaratabilirim…

2. Yemeğin sonunda Aylin’in hazırladığı şans kurabiyelerinin içinde Kafka’nın Aforizmaları vardı. Umarım Sevgili Kulüp Üyesi arkadaşlarım aforizmalardan çıkan tavsiyeleri dikkate alırlar:

* Gerçek düşmandan sınırsız bir cesaret akar içine.

* Belirli bir noktadan sonra geri dönüş yoktur. Bu noktaya erişmek de gerekir.

* Düz bir yolda yürüyor olsaydın, tüm ilerleme isteğine rağmen hala gerisin geriye gitseydin, o zaman bu çaresiz bir durum olurdu; ama sen dik, senin de aşağıdan gördüğün gibi dik bir yamacı tırmandığına göre, adımlarının geriye kayması, bulunduğun yerin durumundan ileri gelebilir, o zaman da umutsuzluğa kapılmana gerek yoktur.

* Dünyayla arandaki savaşımda, dünyanın yanında ol.

* Kendini insanlığa bakarak sına. Şüphe edeni şüpheye, inananı inanca götürür bu.

* Kusurların hepsi, sabırlı olamamak, çalışılan işteki kurallara uymaya işi başarmadan önce boş vermek ve çıkacak dertleri sözde bir barikatın ardına hapsetmektir.

* Bir noktadan sonra vazgeçmek olanaksızdır. Erişilmesi gereken nokta da, orasıdır.

* “Bir kafes, kuş aramaya çıkmış.”

* Buraya ilk kez geliyorsun: Alınan nefes bile değişik, yanındaki yıldız, güneşten bile çok ışıldıyor.”

* Beklemesen de olur, hiç ses çıkarma ve tek başına ol. Dünya maskesini düşürmen için sana gelecektir; yapabileceği başka bir şey yoktur, ayartıya kapılmış, ayaklarının altında kıvranıp duracaktır.

* Almancada ''Sein''in iki anlamı vardır. “Var olmak'' ve ''Onun” olmak

* “Alelacele koşup yaşama sığınmıyorsa insan, yaşamdan zevk alabilir mi?”

* “Üzerinde durduğun alanın, iki ayağınla bastığından geniş olamayacağını bilmek, mutlulukların en büyüklerindendir.”


* “Yol sonsuzdur, ne kısaltabilir ne de uzunluğuna yeni metreler ekleyebilirsiniz, yine de herkes çocuk kadar elini kullanarak ölçmeye çalışır onu. İlerlemen gereken yol, gerçekten de bu karış kadardır, senin hakkındır bu.”


3. Aylin, Cordon Bleu'dan pasta ve tatlı uzmanı olarak mezun olmuş bir şef olduğu için –gayet haklı bir gerekçe ile- benim şeker hamuru ile yapılmasını istediğim ve üzerinde bin bir detay olan pastayı yapamayacağını son derece nazik bir şekilde belirtti ve ben de her zaman ki gibi pastayı Muskat’ın şeker hamurları ile harikalar yaratan sahibesi Gül Gerçel'in ellerine bıraktım. Ve son derece absürt bir pasta istedim, pasta hayalimde canlandırdığımdan da güzel olmuştu:





O gece aynı zamanda Ayşen’in de yaş gününü kutlayacağımız için pastanın Ayşen için ama Sahilde Kafka’yı da yansıtır şekilde olması gerekiyordu. Sahilde Kafka’da bahsi geçen odayı ilk okuduğumdan beri gözümde hep Van Gogh’un Bedroom in Arles resmindeki oda gibi düşünmüştüm ve bu odada Kafka Tamura, Saiki Hanım’ın hem çok genç hem de şimdiki hali ile karşılaşıyordu.



Gül Hanım benim bastırdığım kitabın kapağını zemin olarak kullanıp, Van Gogh’un resmine benzer bir mekan tasarladı. Kafka Tamura’yı üzerinde bir Karga ile şekillendirip onun mekânın duvarında asılı duran Ayşen –bebeklik ve şimdiki hali- resimlerine bakar halde üç boyutlu hale getirdi. Kediyi de eklemeyi unutmadı, ayrıca pasta çok lezzetli idi.

Ne diyeyim, işini iyi ve severek yapan insanlarla çalışmak gibisi yok. Tekrar teşekkürler.

4. Gastroloft Project:

www.chefathome-tr.com
Tel: 0 212 252 87 67
GSM: 0 532 426 27 88
Asmalımescit Mahallesi Yemenici Abdüllatif Sokak Hamson Apt. No:19 D:19 Beyoğlu İstanbul

5. Muskat Butik Pastanesi:

www.muskat.com.tr/


Arnavutköy 1.Cadde No:63/A-İstanbul
Tel: (212) 287 59 43
E-Mail:g_muskat@hotmail.com


5. Sunum gecesi arkadaşlarım Pepsi’yi göremediler, çünkü Pepsi’nin artık yeni, mutlu ve huzurlu bir yuvası varmış.




6.Ayşen’ciğim biraz geç oldu ama doğum günün tekrar kutlu olsun.



7. Artık Sahilde Kafka ile ilgili başka yazı yazmayacağım söz.

Hepinize mutluluklar dilerim.

Gülda

22 Ekim 2010 Cuma

Ailemin Yazarı Murakami Ve Kara Koyun Orhan Pamuk




Kısaca Murakami'ye Devam:

Benim kocaman bir ailem var. Annem, babam, üç kardeşim, eşleri, üç tane dünya güzeli yeğen her yıl istisnasız bir araya gelir ve adına “Aile Tatili” dediğimiz yolculuğa çıkarız. Yıl içinde her hafta birbirimizle telefonla görüşsek de, çeşitli yerlerde bir araya gelsek de hiç biri aile tatilinin yerini tutmaz. Beraber olduğumuzda sürekli tartışsak bile çok iyi vakit geçiririz. Her seferinde tartışma okuduğumuz kitaplardan çıkar. Babam “Roman Teftiş Üst Kurulu” gibi davranıp okuduğumuz kitapları inceler, hatta akşamları odasına götürüp okur ve sabahın ilk saatlerinden itibaren okuduğumuz kitaplara dair fikirlerini beyan eder. Mesela Kurt Vonnegut her seferinde başını ağrıtır, özellikle Kar romanı ile beraber, Orhan Pamuk’un okunmasına şiddetle karşı çıkar, Chuck Palahniuk yazar bile değildir. Neyse dediğim gibi sanırım biz de bundan besleniyoruz. Ben inatla yanıma bir Orhan Pamuk kitabı alırım, kardeşim Kurt Vonnegut’suz yola dahi çıkmaz zaten...

Şubat gibi Yaban Koyununun İzinde’yi okuduktan sonra çok beğenmiş ve babama yollamıştım. Şaşırtıcı bir şekilde babam Murakami’den çok etkilendi. Dili, hayal gücü, kahramanları ve kurgusundan bahsetmekten geri durmadı. Dolayısı ile bu yıl aile tatilinde hem de ben geri dönünce Sahilde Kafka sunumu yapacağım için sürekli Murakami hakkında konuştuk. Ablalarım çocukların boya kalemleri ile Kafka Tamura’yı ve Sakura’yı manga çizimlerine dönüştürmeye çalıştılar. Tartışma da Orhan Pamuk ve Murakami üzerinden devam etti. Babama göre Murakami’nin yarattıkları sanat eseri, Orhan Pamuk’un yazdıkları ise tamamen yalandı.

Konu en sonunda bir yazışmaya geldi. Biz de ısrarla yazışmayı istedik. Ben yazışmayı son derece doyurucu buldum. Sahilde Kafka sunumum için de oldukça faydalandım. Yazanların bir kısmına katılmasam da (keskin bulsam da) – iş sonunda kendi Kara Kitap’ımı anlatmaya geldi de geçti zaten- Sahilde Kafka’yı neden ısrarla Murakami ve Orhan Pamuk kefesinde düşündüğümü anlatmama yardımcı olacağı için buraya ekledim:

Gülda


Sevgili Gülda,

Söz konusu yazışma silsilesi Kara Kitap’dan başlayıp Murakami ve Sahilde Kafka ile sonuçlanan, fenalık geçirtici oranda uzun bir tekst ve maalesef hepsi İngilizce.

Tamamıyla anonim kalma ihtiyacı gerekliliğinden (mühim!), tekst içindeki ilk kişinin adını Osmanzade’ye patronun adini da Gerardus olarak değiştirdim. Bu Hollandalıların 5 ila 10 arasında Hıristiyan göbek adları olduğundan, zaten muhtemelen adamın adlarından biri de Gerardus’dur.


Pamuk’un Kara Kitap’ı ve Akabinde Murakami Üzerine Gerardus ve Osmanzade

Nam-ı diğer Gerardus ve nam-ı diğer Osmanzade’nin her ikisi de edebiyatla çok ilgili özenti entelektüellerdir. Gerardus, Kar ve Benim Adım Kırmızı’yı okuduktan sonra Orhan Pamuk’un bir diğer romanı olan “Kara Kitap’ı okumaya henüz başlamış olup, kitaptaki sembolizmin karmaşasında aradığı cevapları eski bir meslektaşı (ve eski Türk vatandaşı) olan Osmanzade’den alabileceği ümidinde olan kitap kurdu bir Hollandalıdır. Aşağıda ikisi arasında bu konu üzerine, sonuçta Murakami’nin Sahilde Kafka’sına kadar uzanan e-posta iletişimi yer almaktadır.

Sevgili Osmanzade,

Çin’e yolculuğum sırasında Het Zwarte Boek’i -Kara Kitap- (Bu kez Hollanda dilinde bir çevirisini elde ettim) okumaya başladım. Pek güzel bir okuma (ancak şu ana kadar yalnızca yaklaşık 5’te 2’sini bitirebildim, dolayısıyla şimdilik ipucu vermezsen sevinirim.)

Ancak Benim Adım Kırmızı’yı okurken duyumsamaya başladığım “benim gibi basit bir batılının bu tür bir kitabı okumakta ağır özürlü olduğu hissi” Kara Kitapla daha da derinleşti. Bu nedenle bana sembolizmin bazı ayrıntıları ile ilgili yardım edip edemeyeceğini merak etmekteydim.

Sonuç olarak izlenimim, bu kitabın en önemli temasının (yine) geleneksel topluma karşı modern toplum olduğu. Örneğin filmler aracılığı batı etkisine kapsamlı göndermeler yapılması, mumdan heykellerin öyküsü vs. Ancak söz konusu geleneksel toplum tam olarak nedir? Türk tarihi hakkında çok şey bilmiyorum ancak öyle görünüyor ki Pamuk’un bahsettiği geleneksel toplum, Osmanlı zamanı ile Atatürk’ün ulusu arasındaki tuhaf karışım. Acaba bir Türk okuyucu da bu kadar şaşırmış mıdır, ya da Pamuk’un hangi “eski değerlere” gönderme yaptığı apaçık ortada mıdır? Tüm bunlarda dinin rolü nedir? Ya gönderme yaptığı değişik Sultanlar? Türk halkı tarafından bilinmekte midirler?

Sonra bir de ana karakterlerin aile öyküsü var. Karmaşık bir güruh... Acaba bir çeşit tipik orta sınıf (ve hatta üst sınıf) Türk ailesi midir? Bağlantılı olarak, ya isimler? Her ne kadar hiç birinin anlamı çözememiş olsam da, pek çoğu olağanüstü bir sembolizme sahipmiş gibi görünmekte. Örneğin, pek çok gazetecinin adının Celal (Kayıp yeğen tek değildir) olduğunu fark ettim. Bu ismin özel bir önemi var mıdır? Galip ismiyle de birden fazla karşılaşılmakta, acaba özel bir anlamı var mıdır?

Sonunda İstanbul’un kendisine sıklıkla atıfta bulunmaktadır. Orada hiç bulunmamış bir kişi için bu çok da kolay değil. Sanırım kullanılanlar, şehrin çeşitli bölümlerine ait bazı semboller?

Neyse, pek çok soru… Ve eminim ki halen can alıcı bölümleri kaçırıyorum. Yardımların için şimdiden teşekkürler. (Tercihen ben kitabı bitirdikten sonra)


Sevgili Gerardus,

Oldukça zor sorularınıza, kendi, kısıtlı ve büyük oranda ön yargılı bakış açımla yanıt vermeyi deneyeceğim. Tahminim Orhan Pamuk’un kendisinin bile bu soruların bazılarına o kadar açık yanıtlar vermeyeceği ve hatta belki de veremeyeceğidir. Hepsinden öte o da diğer romancılar gibi duygu ve izlenimlerini romanlarında yalnızca simgesel olarak ve vurgulayarak ifade etmeyi tercih ediyor olmalıdır.

Bununla birlikte sorularınızı yanıtlamak için size küçük bir papirüs yazmayı denememe izin verin. Büyük olasılıkla sorularınızı yanıtlamayacaktır. Bununda ötesinde, büyük olasılıkla naçizane fikirlerimin çoğunluğuna Orhan Pamuk’un kendisi bile katılmayacaktır. Yine de sadece eğlencesi için bile olsa bir deneme yapmaya değer...

Elbette modern-geleneksel ikilemi konusunda kuşkuya yer yok. Yine de, ben bu kitabı 19. Yüzyıl civarında başlayan ve nihayetinde (ve mucizevî bir şekilde) Atatürk’ün yaşama soktuğu hızlı bir kültürel ve sosyal değişimin kaçınılmaz olarak getirdiği “Doğulu muyuz, batılı mıyız, yoksa neyiz” duygusundan kaynaklanan kültürel şizofreninin bir betimlemesi olarak adlandırmayı tercih ederim.

Atatürk modern Türkiye’nin Osmanlı ile ilgili neredeyse her şeyin (örneğin dil, giyim kuşam, Arap alfabesi, din devlet bütünlüğü vs.) geride bırakılmasının sağlanmasını sonunda başaran kişi idi. Atatürk’ün son hamlesinden evvel, değişimin (en azından) kavramsal temelleri “Jön Türkler” topluluğu tarafından zaten oluşturulmuştu ve Jön Türk deyiminin İngilizcedeki günlük amiyane kullanımına dayanarak dâhi, bu gurubun o zamana dek ne kadar etkili olmuş olduğunu öngörebilirsiniz.

Bu arada, çok şükür Türk mutfağına el değmemiş... Aksi takdirde yemeklerimiz Batı Avrupa’da, sözde Batı Avrupa damak tadına göre ince ayarlanmış döner kebaplara dönüşebilirdi!

Türk tarihinde hatırlanması gereken şey, durum ve şartlar ne olursa olsun Osmanlı İmparatorluğu’nun yüzünün her daim Batı’ya dönük olmuş olduğudur. 16. Yüzyıla kadar imparatorluğun genişlemesi Batı yönelimli idi. Tipik fetih, vergileme, (öncelikli olarak ekonomik teşviklerle) Müslümanlaştırma rutini... Ne var ki, akabinde gelen Viyana ve Malta’daki askeri fiyaskolar imparatorluğun ilaveten genişleme olasılıklarının sonunu belirledi ve uzun bir durgunluk dönemi oldu: 150-200 yıllık bir dönemde endüstri devrimi ve yeni teknolojilerin reddedilmesi sonucu, askeri, ekonomik güç kaybı yaşandı vs.

Bu bağlamda -ve sizin Osmanlı sultanlarının Türk halkına tanınırlığı üzerindeki sorunuza cevaben-: Her Türk gencine okulda, Osmanlı tarihinin resmi sürümü şu şekilde öğretilir:

- Kanuni Sultan Süleyman’a kadar uzanan bir seri muazzam/kahraman padişah,

-Bunları takiben, endüstri devrimini ve yeni teknolojileri reddederek ülkenin askeri/ekonomik vs güç kaybına yol açan, becerisizliklerini oldukça baskıcı idareleriyle örtbas etme yolunu seçmiş, imparatorluğun genişlemesinin duraklaması, durgunluk ve küçülmenin başlamasından sorumlu (bazen de deli) padişahlar,

-Ve ardından gelen, imparatorluğun batılılaşmasını, geride kalmamasını sağlamakta kifayetsiz kalmış bir alay daha beceriksiz/ezik/hain...

Aynen Amerikan öğrencilerinin iktidar sırasıyla ezberlemeye zorlandıkları ABD başkanları gibi, her Türk gencinden de bu padişahların tam şeceresini (isimleri ve geliş sıralarıyla) ezberden bilmesi beklenir.

İlk batıya yönelik (ve ekonomik amacı itibariyle başarılı) yayılma dönemini takip eden duraklama dönemini bir başka büyük batı ilgisi dalgasının canlanması takip etmiş ki, Jön Türklerin resmin içine girdikleri yer burasıdır. Ancak bu kez mantık “haydi biz de onlar gibi olalım” doğrultusunda. Osmanlı İmparatorluğu’nun zaten hali hazırda oluşmuş bulunan Doğu Avrupa aşinalığı ve tecrübesinin ötesinde, bu yeni Batı ilgisi doğal olarak Batı Avrupa’ya (özellikle Almanya ve Fransa’ya) gıpta etme halinde kendini gösterir. Bu arada, Atatürk’ün Selanik’te doğduğu (sarışın ve mavi gözlü olduğu!) ve 19. Yüzyıl boyunca Osmanlı İmparatorluğunun modernleşmesi (yani batılılaşmasını amaçlayan Jön Türk hareketinin bir parçası olduğuna dikkat edin.

Cumhuriyet dönemine kadar Osmanlı Sultanlarının İslam Dünyasının resmi halifeleri (dolayısıyla da İslami geleneğin önderi ve rol modeli olma iddiasında) olduklarını de hatırlatmakta da fayda var. Atatürk tarafından yapılan en büyük reform (Halifeliğin kaldırılmasının ve bu şekilde ülkenin dinsel bağlılıklarının pek çoğunun budamasından sonra) İmparatorluk sürecince (başarıyla) kullanılmış olan islama dayalı ‘ümmet’ birliğinin, sil baştan tanımlanmış (ve yepyeni bir ‘Türklük’ prensibine dayanan) bir yeni Türk milliyetçiliği kavramıyla ikame edilişidir.

Kaçınılmaz olarak bu ani dönüşüm (tarihsel sürekliliğin kırılması), dine karşı laiklik/ulusalcılık paketinin diyalektik tansiyonuyla başlayan (Kar kitabından da hissedebileceğiniz) ve hatta bunun da ötesine varan pek çok boyutta ikilem ve gerilimle sonlandı. Örneğin, sanatın batılılaşması (Benim Adım Kırmızı kitabında bahsedildiği gibi) kaçınılmaz olarak ekonomik gelişme, yetişme ve öne geçme vaadiyle başarılı bir şekilde halının altına süpürülen ve kasten ihmal edilen geleneksel sanatların yok olmasına neden olmuştur.

Varsayılan ve halka da benimsetilmiş olan (zımni) prensip, “eğer hızla onlar (batılılar) gibi olursak, zamanı gelince onlardan daha iyi bile olabiliriz” idi. Tüm yapmamız gereken geçmişi unutmak, fes yerine şapka takmak, potur yerine pantolon giymek ve bütün bu sembolik değişikleri kabullenmekle (zaten pek matah bir şey olmayan) kültürel mirasımızı daha iyi bir hayat için tümden reddettiğinizi içinize sindirmenizdir. Oldukça köktenci, ancak bir şekilde plan iyi çalışmışa benziyor.

Kara Kitap’ta bu muhtelif ikilem boyutlarının çoğu zımnen hissedilir ancak odak ağırlıklı olarak İstanbul’un yeni ortaya çıkan orta sınıfının bakış açısından kültür sorununda ve özellikle de kimliktedir. “İstanbul” bağlamı (yalnızca Kara Kitap’ta değil, Pamuk’un bütün romanlarında) oldukça önemlidir, çünkü Pamuk’u bir Türkiye adamı olarak değerlendirmek kolay değilken, O’nun tamamıyla gerçek bir İstanbul adamı olduğu tartışılamaz bir kesinliktir.

Orhan Pamuk (sevgili) şehri, şehrinin insanları, kültürü ve sanatının yüzyıllar içinde bugünkü kişiliksiz ve şizofrenik çorbaya dönüşmüş olması durumu ile derinden takıntılıdır.

“Eski değerler” konusundaki sorunuz özellikle güç olanlardan biri ve mevzubahis “eski değerlerin” gerçek mahiyetinin tanımlanabileceğini (prensip gereği) zannetmiyorum. Eğer size benzer şekilde eski Hollanda değerleri hakkında soru sorsam, kolayca bana Kalvinizim’den başlayıp, eşi benzeri bulunmaz Hollanda kolektivist mantalitesi, Hollanda ticaret tarihi ve ticaret zihniyetinin (müşteri her zaman haklıdır!) kalıcı kültürel etkileri, akabinde bütün bu kültürel mirasın başarıyla kullanılmasından kaynaklanmış olan hızlı ekonomik büyüme ve endüstrileşme, sınıf mücadelesinde sosyal konsensüs oluşturma sürecine varan dikkat çekici başlıklar verebilirdiniz.

Aynı zamanda bana ülkenizin yerel (ve birbirinden hayli farklılaşmış) kimliklere sahip olmakla (örneğin komşu köyler tamamen birbirinden farklı lehçeler konuşmaktan gurur duyarlarken, kimse aynı zamanda resmi Hollandacayı yazmak/konuşmak ve hatta çeşitli yabancı dilleri öğrenip konuşmaktan hiç hicap duymaz) evrensel bir bakış açısına sahip olabilme kapasitesini birbiriyle ne kadar başarıyla bağdaşlaştırmış olduğunu söyleyebilirsiniz. Daha da önemlisi en azından bana bu mirasın evrensel hayranlık duyulan bazı unsurlarının (bir dereceye kadar) süreklilik içinde bu güne kadar getirilebildiğini iddia edebilirdiniz.

Maalesef, ben ne muazzam heterojen Osmanlı kültürüne, ne de cumhuriyetten sonra yerine ne geldiğine/getirildiğine dair böyle dikkat çekici başlıklar veremeyeceğim. Fakat sonuçta kesin olan, çağdaş Türk insanının kendi kültürünü ve kimliğini (en azından dünyanın geri kalanına görece farklı olarak) tanımlamasını hayli güçleştiren, kültür ve değerler anlamında ağır bir parçalanmaya yol açmış olan bir değişimden (yani tarihi kopukluktan) tarihinin bir noktasında geçmiş olduğudur.

Daha da önemlisi, (tanım gereği) tamamen sinerjetik ve farklılığı içselleştirme eğilimli bir kurumsal altyapıya sahip olan Osmanlı kültürü ve yönetiminin ‘halislik, saf ve katıksızlık’ gibi (kendisini diğerlerinden mutlak anlamda farklılaştırma eğilimi güden) ideolojilere hiç bir ilgisinin (ve bunlardan herhangi bir çıkarı) olamayacağı barizdir ve bu sebeple (tanımının ne olduğundan bağımsız olarak) akla gelebilecek herhangi yüksek değer ve normdan hiçbirini alıp Osmanlı kültürüyle münhasıran bire bir ilişkilendirmek kanaatimce mümkün değildir.

Elbette bana bir toplumun kendi kimliği konusunda özgüvensizlik duyabilmesi olgu/olasılığının yalnızca Türkiye ya da başka bir ülkeye özgü olmadığını öne sürebilirsiniz. Hindistan gibi İngilizler tarafından kolonileştirilmiş ve kültürü derinden zehirlenmiş (hatta o ana kadar gayet yüzeysel olan sınıf ve kültürel farklılıkları kurnazca derinleştirilmiş) ya da Mısır gibi Atatürk modelini taklit etmiş ülkeleri bir kenara bırakalım, Hollanda gibi, belli toplumsal sorunlarını görece çözmüş ve çözümlerini toplumsal düzeyde içselleştirmiş bir ülkede bile, kimlik kavramının ne anlama geldiği konusunda en ufak bir fikri olmayan sivri akıllı bir Muhterem’in dikkatsizce Hollandalı kimliği diye bir şey olmadığını iddia ettiğinde nasıl kıyamet koptuğunu hatırlayalım.

Bunun yanında, pek çok Hollandalı bireyin büyük Fransız usulleri hakkında söylev vermeye alışkın olduğunu da tahmin ederim. Artı tahminim, İngilizcenin Hollanda diline hızla nüfuz etmesinden memnuniyetsiz olan pek çok Hollandalı da olmalıdır. Buna da ek olarak, bu yeni bitme Geert Wilders şakasının bir sürü taraftarı da yok değil.

Yine de Hollanda bağlamında bu türden kimlik sorularının yaygın, ulusal bir kimlik krizine dönüşebileceğini düşünemiyorum. Fakat belli ki böyle bir şizofreni, bir grup elitin bir ülkeye çok kısa süre içinde yabancı kültürlerden unsurları monte etmeye kalkışması ve akabinde hızlı gelişim teknolojik liderlik ve gelir dağılımı konularındaki büyük vaatlerin yeterince yerine gelmemesi durumunda gayet olası.

Pamuk’un Kara Kitap’ta (belli bir taraf tutmadan ve kimseyi suçlamadan) yaptığı, tüm bunların “olan olmuşken ve nihayetinde elimize geçen tam istediğimiz gibi olmuş olsun ya da olmasın, geldiğimiz durum işte budur” babındaki gözlemlerinin bir portresini yapmaktan ibaret.

Dindar olmayan mutlak bir bireyci olarak ben (ve Türkiye’de benim de içinde olduğum alt kültüre ait olan birçok diğerleri) açıkça 20. yüzyılın başında gerçekleşmiş olan bu benzersiz dönüşümden yarar görenlerin en müteşekkirleridir. Benim gibiler için her şey bir din devletinden iyidir (fakat “sonuçta hala Müslüman olsaydım, bu dönüşüm konusunda ne hissederdim” konusunda hiç bir fikrim yok).

Ayrıca Orhan Pamuk’un bu devrime veya sonuçlarına karşı radikal bir tutumu olduğunu da düşünmüyorum. Fakat yine de, hiçbir devrim bedelsiz gelmez ve mevzubahis devrim özellikle kültürel süreklilikte büyük bir yırtılmaya yol açanlardandır. Orhan Pamuk temel olarak bu önlenemez yırtılmanın sosyal ve kültürel sonuçlarının portresini kendi bakış açısından yapmaktadır.

Pamuk’un yaptığı, olası bir “altın geçmişin” (ki pek çok kişiye doğal olarak hoş gelen romantik bir klişedir) kültür ve yaşam tarzına dair romantize edilmiş bir özlemi, zekice romanlarına ham madde olarak kullanmaktır. Bununla birlikte söz konusu altın geçmişin (Pamuk’un kitabında sembolik olarak gönderme yaptığı veya hasretini çekiyor gibi göründüğü) illaki Türk/Osmanlı tarihinin belirli bir dönemine tekabül ediyor olmasının gerektiğini de düşünmüyorum.

Elde soluk hatıratlar dışında geçmişe dair elle tutulur somut pek bir şeyin kalmadığı bir çağda, böyle bir altın geçmişin detaylı tasvirini, sanal ve hayli romantik bir yeniden yapılandırmaya dayanarak yapmak dışında pek bir alternatif yok sanırım. Türkiye gibi bir ülkede (ve özellikle bu günlerde), kültürünü ve kimliğini (en azından, ekonomik gelişmeye verdiği önem kadar) önemseyen birisi, bir kaç on yıl öncesindeki (ve hatta birkaç yıl evvelki) durumu bile özlemek için her türlü neden bulabilir. Dolayısıyla kurgusal bile olsa, olası bir altın geçmişin varlığının potansiyel kanıtlarının toplanması ve derlenmesi, özellikle de böyle bir ülkenin gözlemci bir yazarı için tabi ki çok büyülü olsa gerekir.

Bir anlamda, söz konusu (sanal) altın geçmiş, Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa’nın hasta adamına dönüşüp, özsaygı ve kimliğini kaybetmesinin nihayetinde umutsuzca batlılaşma/modernleşme yolunu tutmasından önceki parlak dönemlere bir gönderme olabilir.

Bir başka yönden altın geçmiş, 1950’lerden sonra Türkiye’nin doğu bölgelerinden gelen göç dalgalarıyla beraber (ki bunlar pek Avrupalılaşmamışlardı!) kendiliğinden türemiş olan tuhaf orta sınıfın (ki çoğu sonradan görme ve çoğunlukla kültürsüz/zevksizdir) ortaya çıkmasından önceki Cumhuriyet sonrası dönemine (yani, İstanbul’un kalbinde endüstrileşmenin yükselişinden önceki ilk 40-50 yıla) gönderme bile olabilir.

Pamuk’a tuhaf bir melankoli duygusu veren, bu süreçler esnasında eski İstanbul’un seçkinci, görgülü, kibar, incelmiş, aydın kültürünün tedricen yozlaşıp yok olmaya yüz tutmuş olmasıdır. Bu arada Türk kültürünün önemli bir özelliğinin (ki Pamuk’un da kendi payına düşeni fazlasıyla almış olduğu) “Melankoli Aşkını” olduğuna ve bunun halen de iyi korunduğuna dikkatinizi çekerim.

Kısacası Kara Kitap’ın temel amacının, farklı etkilerin tuhaf bir sentezi olarak ortaya çıkmış orta sınıf değerlerinin, davranışlarının ve duygularının bir karikatürünü yapmak olduğu kanaatindeyim. Özellikle ortalama orta sınıf insanının, kafasında hasbelkader oluşmuş olan hayali (kulaktan dolma) bir ‘batı Avrupa kültür ve yaşam tarzı’ imajını kendi yaşamına ve değerlerine uyarlama çabaları eşi benzeri bulunmaz karikatürlük malzemedir.

Pamuk’un tüm romanlarında bulunabilen genel hissiyat: Tarihimizden miras kalan kendine özgü özelliklerimizle biz (İstanbul halkı) gurur duyabileceğimiz bir kültürel kimlik oluşturabilirdik. Ancak maalesef bu olmadı. Kültürel mirasımızı aşağılık kompleksli ruh halimizle takas ettiğimiz ve nihayetinde bizi teknolojik ve ekonomik ilerlemeye (bırakın liderliğe) taşıyamamış çaresiz taklit süreçlerinin sonunda elimizde kalan, sadece arada sırada, şurada burada rastladığımız, bize gurur duyabileceğimiz eski altın zamanları ve dolayısıyla da kendi kültürel/ulusal kimliğimizi tanımlayabileceğimiz şeyleri hatırlatan, ancak şimdiye kadar neredeyse tamamen kaybolmuş kültür mirasımızın kalıntılarının kırık dökük bazı parçalarından ibarettir.

Bırakın tarih boyutunu, Türk toplumunun muhtelif kesitleri arasında bile Pamuk’un romanlarında tam olarak neye/kime gönderme yapıldığını anlamak o kadar da kolay değildir. Bu tamamen endüstrileşme sonrası ortaya çıkan orta sınıf değerlerinin genel bir hicvi midir? Gönderme yapılan yalnızca ortalama İstanbul ahalisi midir? Ya da bireylerin ötesinde, İstanbul şehri, İstanbul kültürü ve İstanbul’un kimliğine mi gönderme yapılmaktadır? Ya da mesele hepsinin eklektik bir karışımı mıdır?

Batı’ya yönelik duygular olsun ya da olmasın, İstanbul her zaman ince zevklerin, sanatın, saltanat makamının ve pek çok etnik tabanı ve yabancıları (özellikle Yahudi ve Ermeni sanatçılar, Cenevizli ve Venedikli tüccarlar, ziyaret eden değişik Batılı sanatçılar vs) kucaklayan çok kozmopolit bir kültürün merkezi olmuştur. Tarihinde İstanbul elitinin Türkiye’nin kalanına yukarıdan bakışı (Saltanat duyguları dâhil), Parisli bir züppenin Fransa’nın geri kalanından tiksinip onları cahil ve zevksiz bir köylüler yığını olarak görmesinden çok da farklı değildir. Halis bir İstanbullu için iyi müzik ve şiir, İstanbul şiiri ve müziğidir. Anadolu’nun ya da (gayet benzer) Doğu Avrupa’nın halk müziği ve şiirinin tersine, Türk klasik müziği Topkapı Sarayında kök salmıştır. Bu üstünlük duygusu (altın geçmiş!) mimari dâhil tüm sanat şekillerine uygulanabilir.

Fakat sonuçta Pamuk derinlere kök salmış İstanbul seçkinlerinin oğlu olarak değil, yalnızca yeni ortaya çıkan ve eski İstanbul davranışları (Batı tutkusu dâhil), ince zevkleri ve zarifliğini (veya bunlardan o güne artık ne kaldıysa) kendi sınıflarının olması gereken doğal norm ve değerleri olarak görme (hatta kabullenme) arzusundaki ortalama bir orta sınıf ailenin oğlu olarak doğmuştur. Pamuk’un büyük babası sıfırdan başlayıp bir servet yapmış ancak babası ve amcası kötü yatırımlarla çoğunu kaybetmiştir.

İçine doğduğu yer, zaman ve aile göz önüne alındığında, sanırım Pamuk İstanbul halkının en azından davranış olarak Avrupa bay ve bayanlarına benzemeye çalıştıkları, taklit sürecinin erken dönemlerini bile özlüyor olmalıdır. Bu dönem (19. Yüzyıl ve erken 20. Yüzyıl) pek çok Fransızca kelimenin çoğunlukla yanlış duyulmuş/anlaşılmış olarak Türkçeye girdiği dönemdir. Örneğin Fransızca da demiryolu anlamına gelen “chemin de fer”, Türkçeye şimendifer olarak ve tren ya da lokomotif anlamına geldiği varsayılarak girmiştir! Modern Türkçede çok sayıda bu matrak ithallerden vardır.

Başka bir boyutta, Osmanlı İmparatorluğunun her zaman etnik kimliklere ve yabancı kültürlere karşı kucaklayıcı bir tutum içinde olduğu hipotezi, İstanbul’da pek çok dil, lehçe ve aksanların konuşulmuş ve yerleşik yabancıların hoş karşılanmış olmasından çıkarımsanabilir. Cumhuriyetin kuruluşundan epey bir (özellikle de 1950’lerden) sonra ve bilhassa kafasız ve devletin arkadan ittirdiği ulusalcılık propagandaları sayesinde, şehir hızla çok kültürlü ve hoşgörülü doğasını kaybetmiş.

Benim çocukluğumda bile ve daha da sonrasında insanların dili, lehçesi ve aksanı konusunda diğerlerini uyardıklarını duyardım: “Burası Türkiye, niçin (düzgün) Türkçe konuşmuyorsunuz?” Sanırım bu olumsuz değişiklik (hoşgörü yitimi), Pamuk’un bakış açısına göre eski değerlerin kaybının bir parçası olmalıdır.

Cumhuriyet sonrası döneminin ortalama bir Türk vatandaşı, kimlik ve birlik kavramlarının altını (ırksal ve kültürel) halislik, saflık ve katıksızlık temelli fikirlerle doldurma eğilimindedir, beyni o şekilde yıkanmıştır. Örneğin, toplumsal çekişmelerin görece barizleştiği dönemlerde, ülke üzerinde “Türkiye Türklerindir” tipi absürt/lüzumsuz şeyler yazan poster ve pankartlarla donatılır. İşin garibi, bunların çoğunu da halk kendi satın alıp asar. Bunlarla kime, neyin ispat edilmeye çalışıldığı merak konusudur.

Daha evvel de bahsetmiş olduğum üzere, mevzubahis halislik/saflık eğilimi (zaten reddedilmiş) Osmanlı mirasının antitezidir, çünkü Osmanlı’nın (kimlik ve kültür algılaması açısından) saflık ve homojenlikle hiçbir alakası yoktur. Ancak toplumun yüksek coğrafi hareketliliği ve muhtelif farklılıkların toplumsal polarizasyona dönüşme riskini azaltacak politikalarla desteklenen dinamik bir dengeye sahiptir.

Şahsi görüşüme göre, Osmanlı zamanlarının hayran olunabilecek özelliği de budur.Yani engin bir coğrafi alana yayılmış muazzam bir heterojenliğin tek bir yönetim altında sürdürülebilir bir biçimde birleştirilip içselleştirilmesi. Örneğin, Türk mutfağı olarak bilinen mutfağı alın: Orta Doğu, Akdeniz (ya da Yunan mı demeliyim?) ve Doğu Avrupa mutfaklarının olağanüstü bir karışımıdır. Bu durumun iyi örnekleri, üzerinde lisans hakkı için Türkler ve Yunanlıların mücadele ettiği baklava ya da (Yunanlıların Gyros olarak adlandırdığı ve Türkçe harfi harfine çevirisinin ‘döner’ olduğu) döner kebap olabilir. Bir diğer önemli örnek de pek çok etnik etkinin yanı sıra, Arapça Farsça ve Türkçenin sentezinin yapılıp, Türkçe gramerin çatısı altında birleştirilerek oluşturulmuş olan Osmanlı dilidir.

Temelde vurgulamak istediğim, çok uzun süre feodal bir yapı altında yaşamış Avrupa insanı ve Osmanlı gibi yaygın bir imparatorluğun çatısı altında yaşamış insanların algılarındaki “biz ve onlar” ayrımının (ki her insan ve insan gurubunun doğal eğilimidir) sınırlarının çok farklı biçimlerde gelişmiş olması kaçınılmazdır ve bunun kültürel ve kimliksel sonuçlarını tahmin etmek o kadar da güç olmasa gerekir. Örneğin, ırkçılık gibi bir takıntının feodal (dolayısıyla yerel odaklı) bir yapı içerisinde ortaya çıkması, büyük bir imparatorluğa nazaran çok daha olası bir sonuçtur.

Kanaatimce Cumhuriyet sonrası Türkiye’sinin büyük hatası (sanki Türkiye’deki tek etnik gurup Türklermiş gibi), sonuçları dildeki tüm Arapça ve Farsça kelimeleri kaldırarak, özü göçebe atalarımızdan miras aldığımız (pek değerli!) halis Türkçe sözcüklere dayanan yeni bir dil oluşturmaya kalkışmak gibi akıl almaz uçlara kayan bir düşünce yapısı temelinde gelişmiş takıntılı bir kimlik saflığı/katıksızlığı arayışıdır. Birinin kasti olarak Hollandacadan tüm Latin kaynaklı kelime ve kökleri kaldırmayı denediğini ve yerlerine kısa zamanda (resmi bir kurum aracılığı ile) yalnızca eski (Roma imparatorluğu öncesi) Almanca kelimeleri (ve türevlerini) koymayı denediğini düşünün…

Modern Türkçe diye elimizde kalan dilin ifade kapasitesine pek zarar gelmemiş olduğu iddia edilebilir olsa dahi (eni konu, Pamuk Türkçe yazarak Nobel ödülünü alabilmiştir) yine de ifade kapasitesi, ifade edenin neyi/nasıl ifade etmek istediğinden bağımsız olarak tanımlanamaz: Orhan Pamuk roman yazmak yerine felsefeci olmak isteseydi, olağanüstü yeteneğine rağmen bu dille ne neyi ne kadar ifade edebilirdi acaba? Merak konusudur.

Nitelik bir yana, niceliksel açıdan (kelime sayısı, yeni kelime türetebileceğiniz kökler) modern Türkçe acıklı oranda kıttır. Örneğin, toplam kelime sayısı İngilizcenin 1/100’ ünden azdır. Bu kıtlığın üzücü sonuçları ilk olarak Michael Foucault gibi yazarların Türkçe çevirilerini okumaya kalkışıp, mide bulantısıyla okuduğum birkaç sayfa sonrasında kitabin İngilizcesini (veya İngilizceye tercümesini) alıp okumak mecburiyeti hissettiğimde kafama dank etmişti.

İşte dilin kısıtlılığı ile ilgili çarpıcı bir örnek: Arap toplumlarının aksine bir gurup Türk, Muhammed’in (Müslümanların peygamberinin) hiç okuma yazma bilmediğine (ümmi olduğuna) inanırlar ve bu durumu da onun mucizelerinden biri olarak kabul ederler. Ortaokul ve lisedeki din hocalarım, bunu defalarca vurgulamışlardır. Akıllarına Muhammed’in peygamber olmadan önceki 40 yıllık hayatında önemli bir tüccar olduğu dolayısıyla okuma yazma ve hesap bilmeden nasıl defter tutulacağı ve nasıl tüccarlık yapılacağı sorusu hiç gelmez. Niçin?

Çünkü rivayet odur ki, Kuran’da her şey Cebrail’in kendisini Muhammed’e gösterip “İKRA...” demesi ve de Muhammed’in “ben bunu yapamam” diye yanıtlaması ile başlar. Bu ‘ikra’ sözcüğünün tam bir Türkçe karşılığı olmayıp, en yakın çevirisi “ezberden okuma”dır. (Çevirmenin notu: Türkçeye resital olarak geçmiş olan kelimenin Latince kökü olan ‘recite’ kelimesi, ‘ikra’ kelimesinin kabul edilebilir İngilizce karşılığı olup, belli bir metni, hikayeyi, şiiri veya hatta bir müzik eserinin önceden hazırlanılmış/ezberlenmiş olarak bir topluluk önünde şairane/dramatik bir biçimde icra edilmesi anlamına gelir ve bu yüzden temelinde bir sanat türüdür.

Dolayısıyla, söz konusu hikâyede Muhammed’in “ben bunu yapamam” şeklindeki yanıtıyla ifade etmek istediği sadece kendisinin topluluk önünde şairane/dramatik icra sanatında hiçbir birikimi ve tecrübesi olmadığından ibarettir.) İtinasız çevirilerde ‘ezberden’ kısmının da genelde ihmal edildiğini göz önüne alıp (sadece ‘oku’), yanlış anlaşılmanın nereden ve nasıl kaynaklandığının hesabını siz yapın artık! Bırakın Kuran’da okuma fiilinden söz edilmesini, Arap kültüründe Kuran’ın açılıp öyle alelade bir kitap gibi okunması tasvip edilmez, çünkü (ana dili Arapça olan) Araplara göre, Kuran’ın en büyük mucizesi (ki Kuran’ın Allah’ın sözü olduğunun inanılan ispatlarından biridir) Kuran’ın inanılmaz güzellikte bir şiir olmasıdır, Bu sebeple kitap gibi ele alınıp bireysel olarak okunmamalı, aksine bir topluluk içinde “ikra” sanatında ustalaşmış biri (mesela bir imam) tarafından doğru vurgu ve melodisiyle icra edilmelidir ki topluluk huşu içerisinde dinlesin, dinleyenler ilahi bir tecrübe/ritüel yaşasın.

Yaşlı bir baba tarafından yetiştirilmem nedeni ile bu Osmanlıca kelimelerin bir miktarı hala benim için tanıdıktır. Her ne kadar bildiğim yalnızca aysbergin ucu olsa bile hâla konuşurken onları kullanma eğilimindeyim. Türkiye de iken bunun için Pamuk’un karikatürize ettiğini düşündüğüm ahmak orta sınıf ailelerin, (kural ve değerleri ordu egemen Türk devletinin empoze ettiği kulaktan dolma prensipler koleksiyonundan başka bir şey olmayan) çocukları tarafından pek çok kez uyarıldığımı hatırlarım:

-Neden Öz Türkçe konuşmuyorsun?

-Pis Arapları Türklerden daha mı çok seversin?”

-Şimdi kullandığın kelimenin anlamını ‘Öz Türkçe’ olarak da ifade edebilirdin...

Belki.., ancak yalnızca görece uzun bir cümle kurarak ya da aynen yukarıda anlattığım ikra-oku şakasında olduğu gibi aynı anlamı hiçbir şekilde ifade edemeyecek “yaklaşık” bir ikameyle veya Öz Türkçeyi geliştirmekle görevli devlet kurumunun bazı memurları tarafından beceriksizce/zorlamayla uydurulmuş bazı kelimeler ile.

Fakat ayrıca da belirtmek gerekir ki, verilmiş tüm “dili saflaştırma” (öz Türkçeleştirme) çabalarına rağmen, modern Türk dili hala Arap ve Farsça kökenli sözcüklerle doludur. İkincisi, Osmanlıca zaten hiçbir zaman tam olarak Anadolu halkının konuştuğu dil olmamıştır. Osmanlıca İstanbul ve onun seçkinlerinin, edebiyatının, şiirinin, hukukunun ve biliminin dili idi.

Bu yüzden tabii ki Cumhuriyet devletinin fiiliyatta halkça konuşulan dili geliştirmek için bir atılım yapması güzel bir şeydir. Fakat bunu yaparken elindeki büyük mirası reddetmenin manası (politik sembolünü bir yana bırakırsak) nedir? Osmanlıca bu şekilde tukaka edilip hasır altına sürülmeye çalışılmasa, aksine onun da geliştirilmesi için de ayrıca çaba harcansaydı, bugün Türk entelektüeli, felsefecisi ve bilim adamının da düşünce ve bilgilerini İngilizce ve benzeri bir yabancı dile ihtiyaç duymadan ifade edebileceği ve gurur duyabileceği bir ana dili olabilirdi.

Bunları söyledikten sonra hemen bir parantez açayım: Orhan Pamuk’un dil konusunda ne düşündüğü konusunda hiçbir fikrim be bilgim yok. Her halükârda, odak konusu dil olan bir roman henüz yazmadı. Sadece Türkçe yazan bir yazar olduğuna göre muhtemelen de istese bile de yazamaz. Bundan örnek olarak bahsediyorum çünkü kişisel olarak ben devrim sonrası ciddi hasar görmüş olan “eski değerler” arasında en önemlisinin dil olduğunu düşünüyorum.

Neyse, ana konumuza geri dönelim... Yeni ortaya çıkan orta sınıf ve onların Batının oldukça etkisinde kalmış, saflaştırılmış ulusalcılık deneyimine dayanan kuralları ve değerlerinin ötesinde, Pamuk için başka bir konu da, bir şehir olarak İstanbul’un kendisi ve onun uzun zaman önce kaybolmuş (ve hala da tedricen kaybolmaya devam etmekte olan) görsel güzelliği ve kişiliğidir. Sorun, hiçbir şehir planlamasının olmadığı bir durumda gelişen hızla yapı inşa etme çılgınlığı (ki ayrıca aşırı sonradan görme müteahhit ailelerin oluşturduğu korkunç bir başka sınıfın daha ortaya çıkmasına da yol açmıştır) ve bilhassa ihmal ve ilgisizlik yüzünden şehrin mimari kişiliğinin kaybıdır.

Pamuk’un bilumum kitabında (aynı kendisi ve ailesinin genel olarak yaptıkları gibi) ana kişiliklerin yaşadığı ve takıldığı Nişantaşı ve Beyoğlu yeni türeyen bu orta sınıfın (nitekim bir alay sonradan görmenin) Türkiye 1950’lerde hızlı endüstrileşme sürecine girdiğinden beri yerleşmek için seçtikleri (hatta can attıkları) yerlerdir. Bundan evvel İstanbul’un pek çok yerli, zengin ve seçkin ailesi Boğaz kenarında güzel bahçeli evlerde (yalılarda) yaşarlarmış ve bu evlerin mimari tasarımlarında güçlü bir Osmanlı kişiliği varmış. Pamuk bu yalıların güzelliğine takıntılıdır ve çoğunu yangın ya da bakımsızlıktan kaybetmemizden ötürü, günümüze yalnızca az bir kısmı kalmıştır.

Mimari karakterliliğin tersine, yeni ortaya çıkan orta sınıf mahalleleri (Beyoğlu ve Nişantaşı) İstanbul’un başat tepelerinden birinde, esas olarak ilgi çekici pek bir tarafı olmayan, estetikten nasibini almamış, pek de geniş olmayan caddeler boyunca bir birbirine bitişik olarak dizilmiş 5-7 katlı apartman yığını silsileleridir. Binalar birbirine öyle yapışıktır ki, yüksek bir tepede bulunduğunuzu bile hissedemezsiniz. Bu ana caddelerden biraz uzaklaşınca, şok edecek dik bir inişle hızla kendinizi ya fakir ötesi mahallelerde (yerleşik Çingene meskenleri), ya da tekstil endüstrisinin çirkin ötesi binaları arasında bulursunuz.

Bu mahallelerle Boğaz arasında ve bunun yanında Boğaz’ın batı tarafında (en zenginlerinin özellikle Boğaziçi Üniversitesi’nin bulunduğu Bebek dolaylarında bulunduğu) üst orta sınıfın yaşamayı yeğlediği, görece daha hoş görünüşlü mahalleler vardır (ki günümüzde bunlar yavaş yavaş - ışıltılı gökdelenlere dönmeye başladı.)
Yukarda bahsedilen bölgelere yakın olan Taksim, Fransız okulları, değişik etnik kökenli zanaatkarın (Yahudi, Ermeni ve onlardan ne kalmış ise) atölyeleri ve mimaride bir dizi beceriksiz Parisli (19.yüzyıl ) taklidinin bulunduğu iş ve alışveriş (19. Yüzyıldan beri) semtidir. Burası aynı zamanda 19. Yüzyıl ve 20. Yüzyıl başlarında Avrupalı ünlü sanatçılarının İstanbul’u ziyaret ettiklerinde kaldıkları yerdi.

Bu muhitlerin yakın çevresinde oldukça tuhaf yerler de vardır. Parıltılı ana caddeden ayrılınca (yine yokuş aşağı dik bir inişle) önce Türk film endüstrisinin (Yeşilçam) 1970’lere ve 1980’lerde çalıştığı bakımsız sokakları, daha da aşağıda yine Çingene meskenleri, uyuşturucu satıcıları ve bir miktar daha çirkin ötesi endüstriyel yapılaşmaları görürsünüz. Duyduğum kadarıyla bu günlerde İstanbul’un yeni belediyesi bu çevrelerde biraz “rehabilitasyon” yapmakla meşgulmüş.

Bu mahallelerin hepsi, Haliç ve Taksim’den yokuş aşağı yürüyüş mesafesindeki, tarihi (14.,15. Yüzyıl) Galata kulesinin kuzeyinde yer alır. Osmanlı döneminde bu bölgede Cenevizliler ve Venedikli tüccarlar yaşayıp çalışırlarmış. Günümüzde, her ne kadar çevresi gündüz zamanı oldukça turistik ve canlı yerler olsa da, adrenalin bağımlısı değilseniz gece bu çevrelerde olmak istemezsiniz. Resmi devlet genelevinin yanı sıra, travesti fahişeler (daha da kötüsü, onların müşterileri!) bu çevrelerde kümelenirler. Bütün büyük liman kentleri gibi İstanbul’un da, bilhassa geceleri kendini gösteren, korkutucu, karanlık bir yanı vardır.

Sizin, Doğu Roma İmparatorluğu’nun (yani Bizans’ın) son kalesi, Konstantinopolis olarak bildiğiniz Haliç’in güney tarafı, Sultan Fatih tarafından 15. yüzyılda fethedilmiştir. Aralarında kiliseden camiye çevrilen Aya Sofya ve Mavi Cami olarak bilinen Sultan Ahmet camisinin bulunduğu İstanbul’un en ünlü camileri ve aynı zamanda da Topkapı Sarayı, batı İstanbul’un bu güney tarafında yer alır. Konstantinapolis’in şehir duvarları, ilgisizlik ve bakımsızlığın getirdiği korkunç koşullara rağmen halen oradalar.

Pamuk’un kitaplarında bahsedilen bir başka mahalle de yine İstanbul’un güneyinde, Haliç manzaralı bir tepede yer alan Eyüp’tür. Bu mahalle Osmanlı üst sınıfının dinlence zamanlarını geçirdikleri ancak günümüzde bunu pek göremeyeceğiniz bir yerdir. Doğu tarafı (Asya) daha çok yerleşimdir ve bahsetmeye değecek bir tarihi yoktur.

Kişisel olarak benim için Pamuk romanlarının en çarpıcı tarafı, çocukluğumla ve özellikle de her ikisi de Avrupa takıntılı orta sınıf insanı olan ebeveynlerimle yakın bir şekilde ilgisi olmasıdır. Kendi fikrince batılı gibi görünüp, giyinip, düşünen, aslında Bulgaristan göçmeni olmasına rağmen İstanbul’da yukarıda bahsedilen Beyoğlu/ Nişantaşı bölgesinde büyüyüp yetişmiş bir anne (ki şu anda bile Türkiye’nin her hangi bir yerinde bulabileceği daha zevkli ve rahat tüm alternatiflere karşın yine oralarda yaşamak ister). Artı, halka ait ve geleneksel her şeyi küçümseyen, Türk kültürüne ve değerlerine ait hemen her şeyden tiksinen ama nihayetinde ateşli Atatürk fanatiği, büyük Türk ulusalcısı (aslında Bosna göçmeni, İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’da Üniversite eğitimi görmüş) bir baba.

Ancak burada dikkat edin: Gerçek nefret ettiği Anadolu Türk kültür ve değerleridir, kesinlikle eski İstanbul ya da İzmir’inkiler değil. Babamın bakış açısına göre bu çürümüş değerler ve kültür, Anadolu’nun sözde Türk konukseverliğinden (ki ona göre ikiyüzlülük ve çıkarcılıktan başka bir şey değildir) başlayıp, kişisel mahremiyete ve özel hayata saygısızlık, adi ve ilkel geleneklere takıntı ve dinle olan toplumsal bağlara kadar uzanan her şekil ve boyuttaki düpedüz saçmalıklar silsilesidir. Hollandalı olsa, oyunu Geert Wilders dışında kimseye kaptırmayacağı kesindir.

Bu arada entelektüel düzeyde her ne kadar bu tür duygularını paylaşmayıp, rahmetli babamı aşırı elitistlikle suçlama eğiliminde olsam da, bana sorun bakalım: Burada, (Batı Avrupa’da) yurttaşlarımdan kaç tane arkadaşım hatta tanıdığım var (neredeyse hiç!), ya da zamanında Türkiye’de iken aslında İstanbul, Ankara ya da İzmirli olmayan kaç kişi ile arkadaştım: Tamam belki birkaç tane Kürt asıllı arkadaş, ama hepsi de çok yüksek eğitimli ve illaki dinsiz!

Babam kendi nedensellik hattında, Atatürk’ün soylu girişimini tamamlayarak Türkiye’yi Almanya gibi bir yere dönüştürecek (aslında Türk toplumunu Almanlar gibi yapacak) iyi bir diktatör olarak yetişen bir oğul hayal etmekteydi. Çocukluğum boyunca oturma odamızı süsleyen (ve elbette Atatürk portresinin hemen yanı başında asılı olan) “Der Führer” portresi olayını eski konuşmalarımızdan hatırlarsınız herhalde.

Çocukluğumda evde yalnızca (babama çeşitli eski Alman kız arkadaşlarının hediye etmiş olduğu) Alman yemek kitapları vardı ve annemi bunlara uygun yemek pişirmeye teşvik ederdi. Belki de zaman içinde pişirdiği yenilebilir bir aşçı haline gelmemin nedeni budur: Evde pişen yemekleri boykot edebilme yetisine (aç kalmaksızın) sahip olmak için yapılmış eski yatırımların sonucu...

Kara Kitap’ta bulunup da kendi şahsi deneyimlerimle bire bir çakışan unsurların işte başka bir örneği: Türkiye’yi tekrar geri dönmemek üzere terk etmeden önce (temelde Türkiye’de onlar gibi görünen çok fazla insan olmadığından dolayı) mağaza vitrinlerindeki ‘Batılı’ görünüşlü yapay mankenlere karşı içimde tuhaf bir yabancılaşma duygusu vardı. Duruşları bakımından çevremde neredeyse hiç kimse vücutlarını bu mankenlerin resmettiği şekilde taşımıyordu. Sonradan batı Avrupa’da biraz zaman geçirdikten sonra bu tuhaf duygu kayboldu (Sonunda bir eşleşme!)

Ancak, eğer bu tür tuhaf duyguları kafasında besleyip büyütmeyi seçecek bir kişi için, kimlik anlamında bunların taşıyabileceği derin imalar hakkında düşünün: Batılılaşma ile gerçekte olduğunuz ya da olabileceğiz şeyi reddediyorsunuz. Ama sizi siz yapanın gerçekte ne olduğu konusunda da pek bir ipucunuz yok. Kültürünüzün ne olup neleri içerdiğini (asla yakından karşılaşmadığınız başka bir şeyden akılsızca seçilmiş bazı özelliklerin uzak taklidi olduğuna dair gizli duygular dışında) tanımlayamıyorsunuz bile.

Size Avrupa’da her şeyin iyi olduğu söylenmiş. Açıkçası, ben Türkiye’de iken bile bu türden (çerçevesi benim bireysel sınırlarımın ötesinde tanımlı olan) yerel, komünal veya ulusal kimliğe dair soru ve kaygıları hiçbir şekilde önemsemedim. Enikonu ben, bir noktada gerçekte ait olduğu Avrupa (ya da ABD’ye) gidecek olan ve özünde oralara ait olan en parlaklardan biriydim. Her durumda, beynim böyle yıkanmıştı.

Şahsi deneyimlerimle bire bir çakışan diğer bir örnek olarak, bir süre önce (size Kara Kitap’ı tavsiye ettiğimde) de belirtmiş olduğum, gözünden bir damla yaş akan batılı (tamamıyla aryan yüz hatlarına sahip) oğlan çocuğu (ki sizin oğlana da pek benzer) portresi konusunu da hatırlayın. 1970-80’lerde Türkiye’nin bilumum manav, kasap, ayakkabı tamircisi ve orta sınıf aile apartmanlarının duvarlarını süslemiş olan böyle bir tuhaflık Türkiye’ye nereden, nasıl, gelmiştir? Hadi gelmiş bir kere...

Bana çocukken muazzam bir dehşet duygusu veren böyle mutlak bir “kitch”, Türk halkınca hangi akla hizmetle o kadar sevilip benimsenmiş ve yaygınlaşmıştır? Yukarıda da bahsetmiş olduğum, Türk halkının tedavi edilemez “melankoli aşkına” mı hitap eder? Şayet öyleyse niçin (mesela) ağlayan bir Çingene çocuğunun portresi değil de, kendisine nerdeyse dar gelen bir ceketin içinde, mum edilip şamdana dikilmiş ve baston yutmuş gibi poz vermiş bir aryan çocuğu tercih edilmiştir? Yoksa Batı Avrupalı bir çocuğun da derinden mutsuz/hüzünlü olabileceği düşüncesi halkıma gizli bir zevk mi vermiştir, yoksa Avrupa’ya karşı hissedilen ikircikli yabancılaşma duygusuna karşı sağıltıcı/bağdaşlaştırıcı bir rol mü oynamıştır? Akıl sır ermez…

Benim özel ve tuhaf durumumu bir yana bırakırsak, ülkeye ve kültürüne (en azından İstanbul’a) aidiyetlerini sürdürülebilir biçimde hisseden diğerleri için (örneğin Orhan Pamuk), gözlenen durumun bir şekilde hüzünlü olduğunu anlamak zor değil fakat. Doğal olarak, bu anlamda Pamuk’un ailesi uzaktan yakından benim ailem kadar uçlarda değildi. Geleneksel İstanbul değerlerine güçlü bir şekilde bağlı, kendi sınıfındaki pek çok ailenin de paylaştığı Batı tutkusu ile oldukça yüklü, ortalama bir ailesi olduğunu sanmaktayım.

Kendim ve ailem hakkında tüm bunları söylememin nedeni, geçerliliğine inandığım şu teorimi yeniden vurgulamaktır: Türkiye’de bile Pamuk’un tam olarak ne söylediğini ve sembolizminin (eğer, gözlemciliğinin ötesinde öyle bir şey varsa tabii!) altında ne yattığını anlama konusunda Pamuk’un okurları arasında derin farklılıklar vardır. Pamuk’un romanlarına hayran olmak için benim kendi nedenlerim var ve dürüst olmak gerekirse kaç Türk’ün Pamuk’u benim anladığım gibi anladığı konusunda pek bir fikrim yok.

Örneğin, Türkiye’nin sosyal demokrat orta sınıfını oluşturan bilumum kişiler için (ki bunların çoğu aynı zamanda Atatürk’ün fanatik takipçileridir de), ekonomik gelişmenin gerçek sorunları, etnik köken açısından bu denli heterojen bir toplumu bir ulus olarak tek bir bayrak altında tutmanın doğal zorlukları ve ilgili sorunlarla karşılaştırıldığında, ulusal/etnik kimlik ve kültürde kendine özgülük gibi hususların hiçbirisi ciddi bir sorun olarak nitelendirilemez, ya da en fazlası, küçük, sıradan sorunlardır. Kendine özgülüğün maliyeti şu an altından kalkmayacağımız kadar yüksektir. Ülke bir gün yeterli zenginleşince hepsi geçer, unutulur, kendi kimlik dengesini ve dünya kültürü içersindeki yerini bulur. O zamana kadar taklit ve karaktersizlik caizdir.

Pamuk’un romanlarının kendi kişiliksiz kültürleri ve belirsiz değerleri hakkında müthiş bir alay olabileceği olasılığını fark etmeksizin ona hayran olan grup da budur. Ancak Nobel ödülünden (ve o arada Kürt sorunu ve Ermeni katliamı konusundaki şahsi görüşlerinin bazılarını açıkça açıkladıktan) sonra Pamuk’un romanlarındaki sembolik hicvi asla kendi kişisel değer ve kimlik duyguları ile ilişkilendirmeyi seçmeyecek bu insanların çoğu birden bire işkillenmeye başladılar ve şimdi Pamuk Türkiye’de istenmeyen kişi olmaya yakındır.

Bu arada (kayınpederim gibi) Pamuk’tan tamamen nefret eden ve O’nu sözde laik cumhuriyeti gömme ve Osmanlı benzeri ya da hatta şeriata bağlı köktendinci bir din devleti kurma gizli ajandası olan, yeni ortaya çıkan muhafazakâr hareketin (Müslüman köktendinciler) destekçisi olmakla suçlayan (ki özellikle ‘Kar’ kitabından dolayı) daha da uç örnekler de vardır. Çünkü kayınpederim, bilinçaltı seviyesinden alınıp yüzeye çıkarıldığında, kimliğe bağlı özgüvensizliklerin, sosyal kutuplaşma ve düşmanlıkla sonlanacağına inanır ve dolayısıyla, Pamuk’un insanları kışkırtma amacı ile eski yaraları bilerek ve isteyerek kaşıdığını düşünür.

Gerçekten de kendi kimlik sorunlarını gün ve gün daha da çok ciddiye alma eğilimindeki bazı Türkler için asıl suçlanması gereken şeytan Atatürk ve O’nun Batılılaşma projesidir. Bu kişiler için onurlu bir kimliğin anahtarı demokrasi ve bireyselleşme gibi Batı sapkınlıklarını tümden terk etmek/reddetmek ve Türkiye’nin etnik köken itibariyle hayli farklı insanlarını İslam’ın yasa, gelenek ve değerleri altında yeniden (bir ‘ümmet’ olarak) bir araya getirmektir.

Günden güne giderek daha fazla insan bu “henüz açıkça söylenmemiş”, fakat şimdiden geri dönüşü olmayan bir şekilde ilerlemekte olan eylem planına inanmış görünmekteler. Ne dinim, ne de bu türden tanıdıklarım olmadığından dolayı, bu kişilerin Pamuk ve O’nun romanları hakkında ne hissettikleri konusunda bir fikrim yok. Büyük olasılıkla O da bir başka kâfirin tekidir.

Bu metnin can alıcı noktası olmasını dilediğim hususu vurgulayabilmem için, kayınpederim olgusuna geri dönmeme izin verin. Bu adam inanılmaz bir okuyucudur, neredeyse bir yazılı materyal bağımlısıdır, muazzam zekidir. Yine de bu entelektüel birikimine rağmen, iyi bir romancının sırf sanat adına böyle aşırı duyarlı sorunlara bile “suya sabuna dokunmaksızın” dokunmaya yeltenip, nihayetinde taraf tutmadan ve bazı şeylerin “aslında nasıl olması gerektiği” konusunda ucuz mesajlar satmaya çalışmadan yakasını kurtulabileceğini anlayamamaktadır. O’na göre (yani kayınpeder) bir yazarın “Kar” gibi bir roman yazmasının altında kıssadan-hisse (zımni) bir mesaj/propaganda vermek dışında bir neden olamaz. Ve bu kadar hassas bir konuda kıssadan çıkarılabilecek tek hisse yalnızca “Atatürk karşıtlığı = köktenci İslam taraftarlığı” olabilir.

Dolayısıyla Orhan Pamuk bir vatan hainidir. Şayet bir insan köktenci İslam taraftarı ise, bunu adam gibi açık açık beyan etmelidir. Takiye yapmamalıdır. Zehirli fikirleriyle beyin yıkamak için romanlarını alet olarak kullanmamalıdır. Eğer hakikaten, suya sabuna dokunmaksızın ve zımnen propaganda yapmaksızın roman yazmak istiyorsa, gidip aşk romanı, olmadı bilim-kurgu yazmalıdır.

Enteresan olan, Kar’a karşı olan bu radikal düşüncelerinin yanında, kayınpederim Kara Kitap’ın zımni mesajının ne olabileceği konusunda hiçbir fikri olmadığını söyler. Ona göre Kara Kitap alelade izlenimci bir romandır. Niçin o kadar beğenildiği merak konusudur. Muhtemelen de hype’dır.

Bu tip paranoyak bakış açılarının tersine, Pamuk sanatını kelimelerle gerçekleştiren büyük bir karikatüristtir. Sanatının piyasa değerini ucuz mesajlar veya zımni propagandalarla arttırmaya ihtiyacı da yoktur. Benim için bu, bir romancıdan hoşlanmak ve değerini bilmek için illaki gerekli olmayan, ancak gayet yeterli bir özelliktir.

Umuyorum ki tüm bu parçacıklar okumanızı kolaylaştırır. Fakat bu konuda fazla bir beklentim yok. Pamuk’un ne anlattığını ve simgelerinin anlamını öğrenmek istediniz ancak benden tüm alabildiğiniz O’nun kitaplarından hoşlanmamın bilumum nedenleri. Bundan dolayı yalnızca okumaktan zevk alıp sembolizmin ince ayrıntıları ile çok da fazla canınızı sıkmamanızı öneririm. Gerçekten de kitapta insana altındaki sembolik bağlamı merak ettiren çok sayıda tuhaf diyalog parçacıkları var (ki çoğu hassasiyetle gözlenerek seçilmiş harika klişelerdir) ve bunların altında yatan derin anlam ancak okuyanın Türkiye’deki kendi deneyimleri ve anılarının bağlamında güçlü bir biçimde duyumsanabilinir.

Artı, İstanbul’da fazla kalmadınız, kalmış olsanız bile yalnızca turist olarak bir deneyiminiz olabilirdi. Sanırım Orhan Pamuk ilk kitaplarını yazdığında böyle uluslararası liste başı olmalarını beklememişti. Türk yazarları arasında ayrıcalıklı olmayı amaçlamış olmalı.

Tüm bunlara karşın, sırf bir Batılı olmanıza istinaden kitabın derin manasını anlamada engelli olduğunuzu düşünmüyorum. Oradaki pek çok şey evrensel olarak anlaşılabilir. Engelli olmayı bir kenara bırakın, sanırım siz (ki bir futbol takımı desteklemekte ya da kuşaklar boyunca ailesinin/atalarının aynı küçük kasabada doğmuş ve büyümüş olmasında büyük bir keyif bulan bir insan olarak) “birisinin ulusal, komünal, yerel ve kültürel kimliklerini birbirleriyle uzlaştıramaması” gibi son derece buruk bir duygunun anlamını, benim gibi trajik şekilde bu tür kaygı/duyguları hiçbir zaman hissetmeyecek olarak doğmuş ve büyümüş birine nazaran bilmekte çok daha donanımlısınız.

Enikonu ben, doğduğu ve büyüdüğü ülkenin vatandaşlığını terk edip, kültürünün içine doğmadığı bir ülkenin uyruğuna geçerken bile en ufak bir şey (ne müspet, ne menfi) hissetmemiş kalın derili birinin tekiyim. Benimle karşılaştırıldığında, muhtemelen prototip Alman bireycisinin bile daha fazla toplumcu/ulusalcı duyguları vardır.

Ayrıca, tamamen değerlendiremeyeceğiniz ince ayrıntıları anlamamanız belki de iyi bir şeydir sizin için. Bu anlamda, Pamuk’un son kitabı (Masumiyet Müzesi) Kara Kitap’tan bile beter. Bildiğiniz gibi bu yılın başında oldukça rahatsızlık verici kalp çarpıntılarım oldu (sigarayı bıraktıktan sonra!) Bunların ilki ben mevzubahis kitabı okurken oldu. Doğal olarak okumayı derhal kesip asla geri dönmedim. Franz Kafka’yı bile daha az iç karartıcı olarak nitelendiriyorum. Okuduğum kısım itibariyle bende “aman iyi ki o melankolik ülkeden uzaktayım” hissi yarattı.

Bu arada, (Kar’ı okuduktan sonra) karım artık onun tarafından yazılmış hiçbir şeyi okuyamıyor. Adam gerçek bir dâhi, fakat elinde tuttuğu tehlikeli silahın gücü veriliyken, potansiyel bir katil.

Sayfalar dolusu olası sembolik açıklamalar üzerinde spekülasyon yaptıktan sonra bu papirüsü beklenmedik bir şekilde (oyun bozanlık yapma pahasına) bitirmek isterim. Oyunbozanlık diyorum, çünkü oyunu siz Kara Kitap’ın altında karmaşık bir sembolizm olduğu varsayımına dayanarak başlattınız ve ben de hiç bozuntuya vermeden oyundaki rolümü oynayıp sayfalarca açıklamalar getirmeye çalıştım.

Bu noktada (alternatif olarak) bir an için Orhan Pamuk’a Nobel’ini kazandırmış olan “Benim Adım Kırmızı” ve “Kar” romanları bir yana bırakıp bir de şöyle düşünün: Ya “Kara Kitap alelade izlenimci bir romandır” diyen kayınpederim yarı haklıysa? Yarı haklı diyorum, çünkü bariz ki Kara Kitap’ın aleladelikle hiçbir alakası yok. Sadece ‘izlenimci’ kısmına odaklanalım:

Başından beri izah etmeye çalıştığım üzere, benim gibi gözlemcilik becerisi Pamuk’unkiyle karşılaştırılamayacak bir mühendis için bile Kara Kitap’taki bilumum detay (imajlar, diyaloglar, insan tiplemeleri vs, ki siz bütün bunların altında gizli bir sembolizm arama eğilimindesiniz) şahsen gözlemiş ve zamanında çoğuna bilfiil maruz kalmış olduğum gerçeklikler. Öyleyse sembolizm bunun neresinde? Kara Kitap’ın tamamıyle empresyonist bir eser olup semboller alegoriler ve benzeri soyutlamalarla hiçbir ilgisi olmadığını düşünmemizi engelleyecek ne var?

Size bu bunaltıcı orandaki uzun metni değil de, sadece şu son iki paragrafını yazıp gönderseydim acaba daha mı iyi olurdu? Kara Kitap’ı onun tamamı ile empresyonist bir eser olduğu varsayımıyla okusaydınız (yani “Bu kitap birçok diğerleri gibi bir ülkenin belli bir zamanındaki sosyo-ekonomik ve politik atmosferinin, bir güruh kurgusal karakterin başından geçen görece önemsiz bazı olayların arka planında yapılmış betimlemesidir. Hepsi budur” beklentisiyle) daha mı az etkilenirdiniz?
Bu arada isimlerle ilgili sorunuzu yanıtlamayı unutmuşum:

Celal ve Galip isimleri Türkiye’de (Osmanlı zamanlarından beri) yaygın ve geleneksel isimlerdir. Her ikisi de Arapça kökenli Osmanlıca kelimelerdir. İlkinin yazınsal anlamı “saltanatın gazabı/Tanrının hiddeti” iken, ikincisi ‘zafer kazanan’ anlamına gelir. Bir yazar olarak Pamuk bu isimleri amaçlı olarak seçmiştir. Belki yalnızca bilinçaltı düzeyinde ya da ortalama bir Türk okuyucunun zihinsel çağrışımları üzerine ön görüde bulunarak. Ancak ben bir sembolizm göremiyorum. Yazınsal anlamlarını öğrendiğinize göre, belki kendiniz çıkartabilirsiniz. Hepsinin üstüne, ben Kara Kitap’ı okuyalı zaten asırlar geçti.

Saygılarımla,

Osmanzade


Sevgili Osmanzade,

Teşekkürler, gerçekten teşekkürler! Başından sonuna hızlıca okudum, ancak ileride ona tekrar geri döneceğim. Sanırım yazınsal eleştiride bir kariyer yapmayı kaçırmışsınız. Bu düşüncelerin bir kısmını daha geniş ortamda örneğin bir blog ya da başka bir şeyde paylaşmayı düşünmüş müydünüz? Gerçekten bunun çok iyi olabileceğini düşünüyorum... Bazı gözlemlerin karikatür boyutu ve genel kültürel ve tarihsel zemin gibi kesinlikle şimdiden çok yararlı olan şeyler var.

Hollanda hakkındaki çoğu oldukça keskin olan gözlemlerinin bazılarına tekrar geri döneceğim ancak benim kendi özel bakış açımdan bazı karşılıklara açıktır. Fakat Kara Kitap’ı bitirdikten sonra...

Geçen hafta Pamuk’la yapılmış bir röportaj Volkskrant’da yayınlandı. Rastlantısal olarak benim yaklaşık aynı zamanlarda keşfettiğim ve aynı zamanda çok değer verdiğim Murakami üzerine bir yazı da takip eden sayfada idi. Başlıca Müze projesinden bahsediyordu ki sezgisel olarak bana Kırmızı’dan da Kara’dan da daha az çekici geldi (Sonuçta onun bildiğim yalnızca iki kitabı var)

Saygılarımla,

Gerardus


Sevgili Gerardus,

Ne tesadüf! Ben de bu aralar Murakami okumaktayım. “Sahilde Kafka” ve “Hard-Boiled Wonderland and The End of the World”. Her anlamda bu kitaplardan muazzam hoşlansam da, sembolizm anlamında tamamıyla KAYIBIM.

Elbette aklımda (küçük parçacıklar halinde) pek çok potansiyel açıklama var ancak bu kadar çok parçayı bir araya getirmenin olası bir yolunu bulamıyorum (belki de bulmaya çalışmamam gerekir ama?) Her hangi bir öneriniz var mıdır? Uygun bir blog örneğin, ya da sizin kendi açıklamalarınız?

Saygılarımla,

Osmanzade


Sevgili Osmanzade,

Maalesef Murakami konusunda çok yararlı her hangi bir özel kaynağım yok.
Garip bir şekilde ve Orhan Pamuk’un tersine, hiçbir zaman Murakami’nin sembolizmini ussallaştırma ihtiyacı duymadım. Benim bakış açıma göre Murakami çok büyülü bir yolla geleneklerle modern kültürü karıştırdığı için hayran olunası, gizemli ancak tümüyle ilginç olan Japonya’ya alternatif bir perspektiften bakması itibariyle çok değer verdiğim bir yazardır.

Buna rağmen kabul etmek gerekir ki, elbette her zaman yüzeyde görünenin ötesindeki bazı şeyler merak edilir. Öyle görünüyor ki Kafka temel olarak klasik Oedipus öyküsünün bir tür modern ve Japonca sürümü. Beni kitaba yönlendiren Jan’ın karısı idi ve 10’lu yaşlardaki oğluna da önerdiğini söyledi. Yaptığı amma tuhaf bir şey…
Bu kitap hakkında az ya da çok kabul gören görüş, aslında tüm olayların Kafka’nın zihninde geçtiği, olasılıkla onun evden hiç ayrılmadığı ve aslında babasını öldürdüğüdür. “Zemberek Kuşunun Güncesi” temel olarak Japon savaş tarihi ile ilgilidir. Kedili öykü gibi bazı ayrıntılara kitabın her yerinde rastlanıyor. Kedi düşkünü olarak artık bunu siz açıklarsınız.


Sevgili Gerardus,

Daha önce de söylediğim gibi Sahilde Kafka’yı okumaktan sizinkilere benzer nedenlerle başından sonuna hoşlandım. Benim arayışım kesinlikle herhangi bir şeyleri ussallaştırmak değil ancak sembolik parçaları anlamlı bir şekilde bir araya getirmektir. Murakami kitaplarının tümüyle (neredeyse Franz Kafka anlamında) alegorik olduğu açık. Semboller bariz bir şekilde insan bilinçaltı ve benliğine, kişisel yabancılaşma süreci ve hissiyatına ve harika bir tarzda iyi-kötü diyalektiğinin doğasına dair göndermeler yapıyor.

Bilumum parçacıklarının anlamı aşağı yukarı bariz olmasına rağmen, yine de Murakami’nin de bu parçacıkları nasıl bir mantık silsilesi içerisinde bir araya getirmiş olduğunun anahtarını (daha doğrusu genel şablonunu) bir türlü bulamıyorum.
Örneğin “gölgeler” soyutlaması ile takıntısı. Nakata’nın yarım gölgesi var ve kütüphaneci Bayan Seiki’nin de öyle. İlkinin gölgesinin yarım olması yaşamının erken dönemlerinde aklını kaybetmiş olmasının bir sonucu.

O andan beri, üç zamanı (geçmişi, şimdiyi ve geleceği) birbirine bağlayan ve her normal insanın sahip olduğu standart bilinçsel aygıtları (uzun dönemli hafıza, ussallaştırma, planlama veya bilumum psikolojik savunma mekanizmaları vs.) kullanmaktan yoksun kalmış, şimdiyi (yani içinde bulunduğu anı) yaşamaktan başka seçeneği yok.

Yine de son derece halinden (yani şimdiki zamanından) memnun, en azından memnuniyetsizliği veya mutsuzluğu tanımlayabileceği bir aklı olmadığından dolayı. Tek bildiği nelerden hoşlandığı veya nelerden görece daha çok hoşlandığı (‘Yılanbalıkları Nakata’nın favorilerinden biridir.’) Aynen yalnızca neden hoşlandıklarını bilen ve yalnızca şimdiki zamanda çevrelerindeki her şeyin farkında olmalarına rağmen bunu pek de umursamayan kediler gibi! Köpek ve insanın aksine bir kedinin zihnini eylemlerle sonuçlarını ilgilendirmeye önceden şartlandıramazsınız. Bir de üstüne üstlük, yarım gölge durumuna Nakata’nın dikkatini ilk kez (ve gayet eleştirel bir biçimde) çeken bir kedi oluyor.

Burada Murakami klasik bir diyalektiğe hoş bir yaklaşımda bulunmuş gibi: Mutluluk ve huzur (veya iç barışıklığı). İlki, üç zamanı birbiriyle ilişkilendirebilen ve ona göre seçimler yapıp, hayaller kuran, sorumluluk alan ve nesnelere vereceği görece anlam ve önem düzeyine keyfi olarak karar verebilen insan bilincinin kendi hayat ve varlığını anlamlandırmak için ihtiyacı olan, fakat süreklilik içerisinde (yani sürdürülebilir biçimde) hissedilemeyecek bir mefhum iken, ikincisi temel ihtiyaçları tatmin olduğu sürece, sorgu sualsiz (dünün ve yarının hesabını yapmadan) olağan alışkanlıklarını takip ederek kendini yeniden üretebilen ve mutluluk ihtiyacıyla sekteye uğratılmadığı sürece her insanın esasen içinde mütemadiyen bulunabileceği bir süreklilik hali ki Murakami’nin tasviriyle “kedi mutluluğu”.

Öteki taraftan Nakata’nın aksine, aynı şekilde gölgesi yarım olan Kütüphane Müdürü bayan Seiki’nin gayet aklı başında görünüyor. Her ne kadar 15 yaşındaki (hayatının en mutlu) halini ormandaki paralel evrene (taş girişi açarak) kapattıysa da, bu noktadan sonra, şimdiki zamandan biraz bile olsun keyif almadan, anılarında (yani geçmişte) yaşamaktadır. Ve dikkatinizi çekerim ki, ormandaki gizemli paralel evren, zamanın ve dolayısıyla rasyonel anlamda neden sonuç ilişkilerinin olmadığı ancak varlıkların orada yalnızca şimdiki zamanı endişe ve planlar olmadan yaşadıkları, mutlu olmasa bile huzurlu bir yerdir (kedi mutluluğuna geri döndük!)

Bu yer sonsuzluğu sürekli kıldığından değil, o yerde zaman sonsuz bölünebilir olduğundan sonsuz sürdürülebilir bir kedi mutluluğu vaat eder. Her ayrık zaman adımında hali hazırda bulunduğu konumla hedefi arasındaki mesafenin ancak bir parçasını kat edebildiğinden dolayı hiçbir zaman hedefi bulmayacak bir ok gibi.

Doğal olarak can alıcı ilk soru niçin bu iki zıt (Nakata ve Bayan Seiki) yarım gölge sahibi olma ortak özelliğini taşıyorlar ki olası bir cevabi var: Benzerlik Nakata’nın ve Bayan Seiki’nin gerçek dünyada kalmış yarım gölgeleri arasında değil, Nakata’nın gerçek dünyada kalmış yarım gölgesi ve Miss Seiki’nin ormandaki paralel evrene kapattığı 15 yaşındaki halinin yarım gölgesi arasında kurulmuş.

Tabii ki bu mantık Nakata’nın çocukken başına gelen kazada kaybettiği her şeyle, Miss Seiki’nin sevgilisini kaybettikten sonra elinde geriye kalan her şey (sadece hayallerde yaşanmaya mahkûm bir hayat) arasında bire bir eşleşme anlamına da gelir.
Gölge’nin matah bir şey, yarısını kaybetmenin de acıklı olduğu varsayımı altında, Murakami’nin gölge soyutlamasıyla neye gönderme yaptığını anlamak mümkün değil gibi.

Ayrıca, gölge dediğiniz enikonu her an yanı başımızda mevcut, istesek bile kurtulamayacağımız kara bir leke. Bu anlamda Murakami’nin gölge soyutlamasıyla İncil’deki “ilk/asli günah” mefhumu arasında bir paralellik kurulduğu kanaatindeyim. Âdem ve Havva kendilerine vaat edilmiş olan sonsuz “kedi mutluluğundan” yeterli tatmin olmayıp, arayışa girer (merak, hayal), hali hazırdaki durumlarını tehlikeye atacak olan tek şeyi yapar, meyvesi ‘iyilik ve kötülüğün temel farkının bilgisi’ olan ağacın elmasını yerler ve günahların günahı olan ilk günah işlenmiş olur.

Adem ve Havva cennetten (dolayısıyla sonsuz kedi mutluluğu diyarından) kovulurlar ve onların çocukları olan hepimiz bu ilk günahın gölgesiyle doğarız. Gayet gerçekçi bir sembol, çünkü hakikatten de neredeyse hepimiz, merak ve bir şeyleri değiştirme isteğiyle dolu olarak doğup hayatımızın çoğunu (aynen Kafka gibi) arayış, hayaller, tam olarak ne olduğunu bilmediğimiz bir şeyleri bulma eğiliminde yaşayıp, kedi mutluluğu içinde yaşama alternatifini bir kenara itiyoruz. Demek ki mutlak iyi (yani günahkâr olmayan) insan prototipi Nakata’dır, çünkü her ne kadar kaza eseri de olsa, onu (eninde sonunda) günahkâr kılacak bilumum içsel tahrik öğesinden/yetisinden bir şekilde “vaftiz” edilmiştir.

Kısacası gölge sembolü kitabın gerçek odak noktasını teşkil eden “Sorumluluk (yani suç), hayallerle başlar” temasını gayet şıkça destekleyen bir unsur.

İllaki tek ve anlamlı yolu olmasa da, gölge soyutlamasının bu şekilde basite indirgemesi kolay. İndirgemesi asıl zor olan, parlak bir çocukken Nakata’nın aklını (gölgesinin yarısı ile birlikte) kaybetme biçimi:

Bir öğretmen, pek yakında ölmesi neredeyse kaçınılmaz olan kocasıyla beraber olduğu tutkulu bir şehvet rüyasından sonra âdetini en beklemeyen bir zamanda görür. Adet görme (kirli kandan kurutulma!) büyük olasılıkla günahlardan/suçtan, ya da katlanılamaz kayıp duygusundan arınmayı sembolize etmekte.

Öğretmen, delillerinin (yani kanlı havlular) saklanması suretiyle kurtulduğunu sandığı suçun/ayıbın (yani hayalin), zavallı Nakata tarafından keşfedilip ortaya çıkarıldığını fark edince kısa süreli bir cinnet geçirir, içsel (fiziksel olarak duyulamaz) bir çığlık atar ve bütün çocuklar baygın yere yıkılır, fakat sonuçta yalnızca Nakata kalıcı hasarla sonlanır. Hasar Nakata’ya normal, hatırlayan, hayal kuran, planlayan ve bu planların olası sonuçlarının getireceği sorumlulukların bilincinde yaşanacak, rasyonel bir yaşama mal olur. Fakat normal insanlara “özürlü” olarak görünen bu indirgenmiş yaşam biçimi Nakata için şimdiki zamanda “kedi mutluluğunda” yaşanacak bir hayat için herhangi bir engel teşekkül etmez.

Kısacası, bir kişinin hayallerinden (istemsiz olarak ortaya çıkmış bile olsalar) duyduğu utanç, bir başka kişiye, içinde herhangi hayale yer olmayan, şimdiki zamana kilitlenmiş bir hayata (gölgesinin kalan yarısına) mal oluyor. Olaydan hasarsız yırtan diğer çocukların aksine, Nakata’nın farkı suç delillerini ortaya çıkartmış olması (yani kanlı havlulara dokunmuş olması). Bir yazar böyle tuhaf bir soyutlamayla ne demek ister?

Yunan trajedilerine göndermeler, yalnızca bunların ortak özelliklerinin, kaderin, kimsenin değiştiremeyeceği ironik sonuçlarını vurgulamaları olduğundan. Hatırlayabileceğiniz gibi kitapta bir noktada (hermafrodit kütüphaneci ve Kafka Yunan trajedileri konusunda konuşurken) kütüphaneci, Oedipus’un öyküsünün hala güncel olmasının nedeninin Freud’cu açıklaması olmadığını, aslında kaderin alaycılığına gönderme yapma niteliği taşıması olduğunu söyler.

Ya “kan” hususu? Okul öğretmeninin arındığı günahlarını temsil eden kan başka birinin hayatını (iyi veya kötü yönde) değiştirir. Kafka fiilen öldürmediği (fakat hayalinde öldürmek istediği) babasının kanı ile kaplıyken, fiili katil Nakata’ya kanın bir damlası bulaşmaz, hermafrodit kütüphanecide kan hastalığı hemofili vardır ve sonunda (ormandaki paralel evrende) Kafka Bayan Seiki’nin bir damla kanını içer ki bu Bayan Seiki’nin af dilediği ve affının da kabul edildiği anlamına gelmektedir. Burada bir bağlantı olmalı, en azından Murakami’nin aklında.

Her ne kadar Zemberek Kuşunun Güncesi’ni henüz okumadıysam da, Murakami’nin Japonya’nın Mançurya katliamıyla ilgili bahsettiği bilumum detayın, görev bilinciyle (mecburiyetten, yaptığının sonuçlarını kendine mal etmeden, sorgulamaksızın alışkanlıklarını takibe devam etme zihniyetiyle) yapılmış eylemlerle, kendi hayallerini gerçekleştirmeyi gözeten eylemler arasındaki dualiteye gönderme yaptığını düşünüyorum.

Kafka’daki, görevi Yahudi ve Çingenelerden en maliyet etkin biçimde kurtulma yolunun detaylarını planlama olan Nazi’yi (ismini unuttum) hatırlayın: Kendi hayalleriyle hiçbir ilgisi olmayan işinin gereğini yalnızca en mükemmel ve etkin şekilde yerine getirdiğine inandığından hiçbir sorumluluk hissetmez ve sonunda kendini içinde bulduğu soykırım mahkemesine tamamı ile yabancılaşır. “Sorumluluk hayallerle başlar, mutlaka eylemlerle değil” hususuna yine geldik. Pratik toplumsal bir anlamı olmasa da, etik üzerinde çalışan bir filozof için harika bir tema olsa gerekir.

Bundan sonraki okumalarınızın tadını kaçırmak istemem ama gölge teması “Hard-Boiled Wonderland and The End of the World” da son derece baskın. Başka bir deyişle, Murakami bazı sembolleri sürekli olarak çeşitli kitaplarında tekrarlamakta. Ben de Murakami‘nin bu sembollerle tam olarak insan varlığının hangi düşünsel/bilinçaltı niteliklerine gönderme yaptığını ve onları birbirine nasıl bağladığını anlamak istiyorum. Zorluk, bu niteliklerin muhtelif karakterlere dağıtılmış olduğu veriliyken, karakterleri birbirleriyle ilişkilendiren olayların hangi düşünsel/algısal süreçlere tekabül ettiğini anlamak.

Benim için bu eğlenceli bir yap-boz çalışması. Ancak tabii ki, bu çaba ancak Murakami’nin kafasında bütünsel bir taslak olduğu varsayımı altında anlamlı. Belki de durum böyle değildir, sembollerinin bütünlüğü konusunda çok da fazla kafa yormadan aklına geleni yazıp devam ediyordur.

Durumu bu şekilde algılayan (algılamak isteyen) tek kişi ben miyim? Karım bu çabamı “fazla indirgeyici” olarak niteliyor ancak ben hala çok eğlenceli bir yap-boz oyunu olarak değerlendiriyorum.


Sevgili Osmanzade,

Murakami üzerine tartışman beni Kafka’yı okuduğum mutlu zamanlara geri götürdü. Gerçekten de bunun yap-boz gibi çözülebilecek bir yolu olduğundan hiç emin değilim. Benim önsezim olmadığıdır. Elbette, her bir bireysel parçanın bir anlamı vardır ve birçoğunu da bulmuş olduğunu düşünüyorum. Ancak parçaların birlikte büyük bir yapı oluşturup oluşturmadıklarını bilmiyorum. Bu sefer daha çok karının tarafında olabilirim. O da kitapları okudu mu?

Bir olasılık, Kafka kitabında tanımlanan bütünün aslında yalnızca Kafka’nın kafasında olduğu. Dolayısıyla, kütüphane, ormana yolculuk, başlangıçta kızla buluşma, hepsi onun kafasında olmuş olabilir ve bu nedenle bu bölümlerdeki kişiliklerin Kafka’nın kendisinden bağımsız her hangi bir anlamı olamaz (belki Nakata’nın olabilir, fakat onun de Kafka’nın Tokyo’daki çevresinden bir kişilik olduğunu hatırlıyorum). Kafka evinden hiç ayrılmadı, gerçekte yolculuğunun fantezi dünyasında yaşarken bilmeden babasını öldürdü, Bu bir teoriyi oluşturmaya başlarken işe yarar bir başlangıç varsayımı mıdır?

Sevgili Gerardus,

Karımın tarafını tuttuğunu sanmıyorum çünkü onun teorisi benimkinden bile daha çok indirgeyici: O, kitabın merkez temasının “kişisel kayıp duygusu” olduğunu düşünme eğiliminde. Yine de, böyle bir alegorinin pek fazla ussallaştırmadan, parçalarını bir araya getirmeye çalışmadan, sadece okunması gerektiğini, damağınızda kalan tadın, deneyimden sonra cebinize alıp götürebileceğiniz tek şey olduğunu söylediğine göre, siz ikiniz gerçekten de benzer biçimde düşünüyor olabilirsiniz. Yap-boz takıntılı olmadığınız sürece, bu mükemmel bir mantık olur.

Her şeyin sadece Kafka’nın kafasında döndüğü teorisi, elbette kitabı okumanın en manalı yollarından biridir. Yani coğrafi mesafenin başka bir şey için kullanılmış olan bir mecaz olup, çok kafa takmaya değmeyecek herhangi bir saptırma olduğunu varsayabiliriz. Yine de bana yap-bozun anahtarını verme konusunda, başlıca iki nedenle yetersiz kalıyor.
Birincisi, Kafka’nın zihnini bir kenara bırakalım, gerçekte her şey Murakami’nin zihninde geçmektedir. Yani yap-bozu çözme Murakami’nin temel insan koşulunu, bilinci, büyümeyi, yabancılaşmayı her neyse, nasıl kavrayıp algıladığını anlamak ile eşdeğerdir.
İkinci olarak, kitap barizce bir alegori olduğuna göre, olayların geçtiği fiziksel ortamın önemli olması gerekli değil. Örneğin Franz Kafka’nın metamorfozunu değerlendirin: Gregor Samsa’nın fiziksel olarak mı yoksa zihninde mi dev bir hamam böceğine dönüştüğünü sormazsınız. Her ne kadar ikincisi daha manalı görünse de hamam böceğine dönüşmenin yalnızca çevreye değil kişinin kendisine bile tam bir yabancılaşma duygusunun sembolü olarak kullanıldığı barizken, dönüşümün fiziksel ortamının ne olduğu sorulması gereksiz bir sorudur.

Buna uygun olarak, Kafka’nın babasını kendisinin öldürüp öldürmediği sorusunun cevabı (yani yakın mesafeden bıçaklama ya da bunu doğaüstü/dolaylı olarak uzak mesafeden yapma) illaki yap-bozun anahtarını verecek değildir. Bir bakıma elbette ki babasını öldürmüştür. Aynı bir Yunan Trajedisinde olduğu gibi, kaderinde olan bir şey şöyle ya da böyle gerçekleşmelidir. Bu arada, kaderden bahsederken Murakami’ nin insan bilinç/varlığının hangi yönüne gönderme yaptığı sorusu yanıtsız kalmaktadır. Pek çok eleştirmen onu kaderci olmakla suçlamaktır ki bu da benim görüşüme göre tam bir geyiktir.

Eğer varsa, yap-bozun anahtarı, Murakami’nin cinayetin işlenmesi için seçtiği tuhaf yolda gizli olmalıdır: Karşı konulamaz bir tahrikin (Johnny Walker = Viski = Şeytan’ın işi) etkisi altında kalmış, tamamen yabancı birisinin elleri ile, ve daha da önemlisi tahrik nesnesi gerçekte kendi varlığının tanımlayıcı bir parçası bile olmayan bir kişinin eliyle. Ölümden sonra Nakata’nın üzerinde hiç kan olmayıp Kafka’nın olmasının nedeni Nakata’nın seçme şansının olmamasıdır. Çünkü Kafka bir şekilde bunu hayal ederken, Nakata yalnızca kaderindeki rolü pasifçe oynamıştır:

“Sorumluluk hayallerle başlar” sözünde olduğu gibi (Her ne anlama geliyorsa!) Bu anlamda, tüm bu Oedipal durum, iyilik ve kötülüğün gerçek doğası ve nitelikleri, sorumluluk ve suçluluk üzerine sembolik/felsefi bir tartışma olarak değerlendirilebilir.
Bir başka anlamda, babayı öldürme eylemi bir gencin ebeveynlerinden uzaklaşmasını (ya da onların değer ve yargılarını reddetmesini) gerektiren kendi kimliğini/değerlerini kendi kendine oluşturma sürecinin bir mecazı olabilir. Bu her birey için bir gerekliliktir, dolayısıyla burada bir suç olmamalıdır. Ama nereden bakarsanız bakın, toplum için, birinin kimlik arayışı etik bir yargılama konusu değilken, gerçek bir cinayet öyledir. Fakat Murakami, pratik etik kurallarını ihlal eden bir antitez kuruyor.

Her ne kadar birinin kendini ebeveynlerinin etkisinden kurtarması girişiminin o kişinin geleceği üzerine büyük bir etkisi varsa da, sonuçta varılan nokta başında hayal edilenden çok farklı olabilir, çünkü sonucun ne olacağı pek çok dış ayrıntıya bağlıdır, ki kimisi buna kader diyebilir. Fakat Kafka’nın başından geçenlerden çıkarmamız gereken sonuç bu mudur? Okuduğum birçok blog’da bu sonuca varıp, Murakami’ye kaderci damgası vuran birçok eleştiri gördüm. Düzlüğün bu kadarı olur…

Her durumda Murakami’nin yalnızca eski Fransız varoluşçuluk okulunun post modern bir Japon izleyicisi olan, varoluşçu görüşlerini ifade etmek için de birincil sembol olarak kaderciliği seçmiş, fikirleri ciddiye almaya değmeyecek amatör bir pop-felsefeciden başka bir şey olmaması da olasıdır. Fakat istemli olarak bu varsayımda bulunmuyorum, çünkü bu varsayım bulmaca çözme eğlencemi sona erdirir.

Bu arada Kafka kitabından pek çok yönüyle daha bile iyi olan Hard-Boiled Wonderland and The End of the World ’u kesinlikle okumalısınız. Görünürde bir bilim kurgu, ama sadece su üstünde öyle. Altında yine bir alegori. Kitabı okuyarak gireceğiniz büyük risk, okumanın sizi de benim yap-boz takıntıma suç ortağı yapabileceğidir. (ki karım haklı, bu hakikaten de bir çeşit suç olsa gerekir.)

21 Ekim 2010 Perşembe

ARİF DAMAR'A VEDA...

Bir iki gün önce Attila İlhan'ı anmıştım. Şimdi ise Arif Damar'a veda ediyoruz.Halbuki Ölüm Yok ki diyen o değil miydi? Keşke hiçbiri gitmese ve kalsa...




Nice nice acıları aklına getir
Bunca yoksulluğu aklına getir
Gözyaşlarını aklına getir
"GİTME KAL" var yok dinlemez bir çocuk isteğidir
Gitme aklına getir

Kıraç mı kıraç toprakların üstüne
Güneşler açar yağmurlar kesilince
Çırılçıplak kayada yeşerir inci ağacı
Dağların kuytusunda bir uslu çiçek
Dağıtır mavisini kendi kendine
Gitme beraberlik içinde
Nasıl sevinirdik aklına getir

Her şeyi her şeyi aklına getir
Gece yarılarını aklına getir
Söylediklerini aklına getir
Sinsi yağmurlar yağıyordu
Soğuktu
Yaktığımız ateşi aklına getir

Nelerden geçiyorsun aklına getir
Gitme dünyamızın her yerinde
Yorgun eller gülleri derleyince
Ellerin sevincini aklına getir
Güllerin sevincini aklına getir

Ne çok severdik seni aklına getir

İlginizi Çekebilir

Related Posts with Thumbnails